KAYSERİLİ BOŞNAKLAR

Hazırlayan: Şevket KOÇ-Tarihçi ve Eğitimci

Kayseri İç Anadoluda yer alan bir şehrimizdir.Türkiye’nin toplam nüfus bakımından en kalabalık 14. şehri olup yüzölçümü olarak Türkiye’nin en büyük .]ilidir. İç Anadolu’nun büyük ticaret ve sanayi merkezidir.

Kayseri kentinin adı Latince Caesarea, Yunanca καισαρεία (kaysaria) adı Arapça biçiminden Türkçeleştirilmiştir. Tarihi kayıtlarda ismi Mazaka, Ermenice: Մաժաք Mažak olarak da geçmektedir.

“Kayser” veya “kaysar” (Arapça ve Osmanlıca: قيصر), Roma ve Doğu Roma (Bizans) imparatorlarına verilen Caesar (Yunanca: êلéَلٌ kaisar) unvanının İslam ülkelerinde kullanılan biçimidir. Osmanlı sultanları II. Mehmed’ten ba؛layarak resmî sıfatları arasında Kayser-i Rum unvanını da kullanmı؛lardır.

Cumhuriyet devrinde bütün sancaklara (mutasarrıflıklara) “vilayet-il” denilince Kayseri vilâyet oldu. “Kaysarîye” ismi Kayseri’ye çevrildi.

Kayseri, 1988 yılında çıkarılan 3508 sayılı Kanun ile büyük؛ehir unvanı kazandı. Ba؛langıçta iki ilçe (Kocasinan ve Melikgazi) Kayseri Büyük؛ehir Belediyesinin sınırlarına dâhil edildi. 2004 yılında çıkarılan 5216 sayılı Kanun ile büyük؛ehir belediyesinin sınırları, valilik binası merkez kabul edilerek yarıçapı 20 kilometre olan dairenin sınırlarına geni؛letildi.

2024 yılı sayımına göre1.452.458 nüfusu olan şehir 16 ilçeye sahiptir. Kayseri ile ilgili bu kadar bilgiden sonra Boşnaklara bakalım.

YEŞİLHİSAR BAŞKÖY

Kayseri iline 85 km, Yeşilhisar ilçesine 18 km uzaklıktadır.Başköy iki vadi arasinda olan bir köydür. Köyün arasından ırmak akar o sebebten köyün ortası yeşiliktir ve harimlar bulunmaktadir. Osmanlı zamanında Rum köymüş, bunu köyün birçok yerinden hala geri görebilirsiniz. Köyün içinde ve koyun karşısında kilise bulunmaktadır. Osmanlı zamanında karşı taraftaki Rumlar o kiliseye ibadete gelirlermiş.Şu anda karşısında olan kilise maden avcıları yüzünden yıkılmış bulunmaktadır.Köyün yarısı Boşnak  yarısı yerli halkla iskanlıdır. Başköy kültür açısından da oldukça zengindir. Boşnak ve yerli halkın gelenek ve görenek çeşitliliği ile  kaynaşarak  Başköye ayrı bir güzellik katmıştır

Köyün içindeki kiliseyi ise bir cami olarak kullanılmaktadır.

Cumhuriyet döneminin başlarında ve Osmanlı döneminin sonlarında Rumları Türkiye dışına ve göçmen müslümanları da Başköye yerleştirmişlerdir. Şu anda koyun yarısı Boşnak ve bir yarısı ise yerli halkla doludur. Ama zaman içinde köyün gençleri iş sorunu yüzünden köyü terketmişlerdir.

Başköy iki mahalleden oluşmaktadır. Eski yerleşim yerinde 65 hane, yeni yerleşim yerinde Hamza Bey afet evleri mahallesinde de 45 hane toplamda 110 hane vardır.Nufusu 2024 yılına göre 294 ‘tür

 

BOŞNAKLARIN YERLŞMESİ

Fatma Yeniay’ın yazdığı makalede yer aldığı gibi köye ilk kez 1924 yılında Boşnaklar geldi.Ortalama 30 hane olarak geldiklerini anlatır.Sancak Bölgesinin Prijepolje şehrinden göç ettiklerini ve şu an 15 hane kaldıklarını anlatır.

Köyde sülale olarak adını hatırlayan sadece AYANOVİC (Tuncerler)ler..Köyde Boşnakça sıkça kullanılmaktadır.Özellikle 35-40 yaş arasında olanlar daha iyi konuşmakta çocuklar tam olarak konuşmasa da Boşnakçayu bilmektedirler..

Gelenekler aynen korunmuştur.Börek için bile patates haşlamaları ve yapılan patates böreği hiç değişikliğe uğramamıştır.Köyde Boşnak yemekleri hala yapılmaktadır.Çok misafirperverler ,dürüst ,çalışkan,kısacası Hersek-Bosna-Sancak yöresinin mayasını hala taşımaktadırlar

Köyde Boşnak yemekleri olarak Puğra, Popara, Tikvanik, Ustubak, Erenduşa, Boşnak Böreği yapılmaktadır.

Köy kısmen Boşnak yerleşimi olup Şeyhaban Türkmenleri ve Boşnaklar yaşamaktadır.

Köy dışında Kayseri merkezde de yaklaşık 1000 Boşnak yaşamaktadır.Bu rakam kesin resmi istatistik değil, dernek ve sözlü tarih kaynaklarına dayalı bir tahmin (köylerden göç edenler + şehirde doğanlar). Kayseri’nin büyük sanayi/ticaret merkezi olması nedeniyle birçok Boşnak aile (özellikle Yeşilhisar Başköy gibi köylerden) merkeze (Kocasinan, Melikgazi gibi ilçelere) yerleşmiş veya iş için taşınmış. Özel bir “Boşnak mahallesi” yok; dağılmış halde yaşıyorlar (örneğin Sahabiye, Cumhuriyet gibi semtlerde).

Belli başlı Boşnak sülaleleri Hasanbegoviç ( Kolaşin ), Mehonjiç ( Bijelopolje ) ,Drndar ( Bijelopolje ) ,İbroviç ( Novipazar ) ,Adiloviç ( Bijelopolje ),Haliloviç ( Bijelopolje ),Şeliç ( Novipazar ) ,Hasanbogoviç ( Pljevlja ).Kayseri’ye Plav ve Gusinje’den 1913 yılında 3 hane Smakoçeviçler yerleşmiştir.

Köyle ilgili Fatma Hanımın 1999 yılındaki yazısını ekleyerek makalemizi bitirelim

Yazan: Fatma YENİAY

Kayseri’den sülalemize ikinci gelini alacaktık. İlk gelini isterken gidememiştim. Bu benim içimde ukde kalmıştı.Halbuki gitmeyi çok istemiştim

İşte önüme bir fırsat daha çıkmıştı.Bu sefer kesinlikle gidecektim.Kayseri’de Boşnaklar ve Boşnak Köyü..
Kimbilir nasıl yaşıyorlardı ? Geçmiş ile bağlantıları nasıldı ? Süreç onların yaşamını nasıl etkilemişti ? Bütün bu soruların cevabını aynı zamanda hayırlı bir iş yaparak öğrenecektim
07/05/1999 Perşembe günü babam İdris BAŞ( BAŞİÇ) ve düğün alayı ile birlikte yola çıktık.Halamın oğluna gelin almaya gidiyorduk.Uzun ve yorucu bir yolculuktan sonra Kayseri Yeşilihisar Başköy köyüne vardık.

Burada bizi Ali Demir karşıaldı.Kendisi 1930 doğumlu.Prijepolje’den ailesi 1924 yılında gelmiş.Hanımı Fatma Demir 1945 doğumlu.Atatürk Yunan’ı denize döker dökmez Kayseri’ye yerleşmişler.30 hane kadar geldiklerini ,şimdi ise 15 hane kadar kaldıklarını anlattı.Köyde sülale olarak adını hatırlayan sadece AYANOVİC ( Tuncerler) ler..Köyde Boşnakça sıkça kullanılmakta. özellikle 35-40 yaş arasında olanlar daha iyi konuşmakta.Çocuklar tam olarak konuşmasa da Boşnakçayı bilmektedirler.

İlk yorgunluğumuzun yandan çarklı kahveleri içerek attıktan sonra evlere paylaştırıldık. Yatağa uzandığım zaman kendimi bir garip hissettim. Bu insanlar Türkiye’ye bizden çok evvel gelmişler. Daha izole yaşıyorlar.İlk görünüşe göre kültürel özelliklerini hala koruyorlar

Bir an önce sabahın olmasını bekliyordum. İnsanları daha yakından tanıyacaktım. Kimbilir bizim bile İstanbul hayatında kopardığımız ,attığımız birtakım eski özellikleri görecektim.Belki de yaşamın her alanını değiştirmiş yeni bir toplumla karşılaşacaktım. Bu istek ve heyecanla yorgunluğumun etkisi ile uyumuşum Yanımda babamın olması işimi kolaylaştırdı. Çünkü geçmişe ait yaşamı benden daha iyi biliyordu.

İnsanlarla tek tek konuştuk. Kısa da olsa evlere misafir olduk.Gelenekler aynen korunmuş.Börek için bile patates haşlamaları ve yapılan patates böreği hiç değişikliğe uğramamış.Babam : evdeki eşyalar memleketin eşyalarının aynısı dedi.

DEMBELEK denen yastıkları görünce derin bir iç çekerek ” işte bizim memleket minderi ve dembelek yastık ” dedi.Tahta minder ve döşemeler ( Çerga ) her evde mevcuttu.

İkinci günü Fatma Durmaz ile görüştük.Yaklaşık 85-90 yaşında.Kendisi Yunanistan muahciri.Kocası Bosna’dan gelmiş.Yaştan doalyı ve bir oğlunu kaybettikten sonra nispeten Boşnakçayı unutmuş olmasına rağmen Boşnakçayı çok güzel konuşmakta.. Hatta orada daha koalyımıza geliyor diye babamla Boşnakça konuştular.Eltisinden Boşnakça ve Boşnak geleneklerini öğrenmiş.Hatta konuşma arasında ( Ibıko-İcedo ) diye bahsediyor.En sevdiği yemek Buraniya sa suhim mesom olduğunu ,halen kupus ve kaçamak yaptıkalrını anlattı.

Benim için çok karmaşık duygularla geçen iki-üç gündü.Geçmişle şimdiki zamanı kültür alışverişi içerisinde geçirmiş bir Boşnak köyünü yakından tanımıştım.Onlardan gelin aldık.Hatta kızlarımız hamarattır.İstanbula verebiliriz dünür olabiliriz dediler.
Çok misafirperverler ,dürüst ,çalışkan,kısacası Hersek-Bosna-Sancak yöresinin mayasını hala taşıdıklarını gördüm.

Dönüş yolunda yeni bir yer tanıma,benim tarihimin canlı bir parçasını görme fırsatını bulduğumu düşünerek hüzün ve sevinci birlikte yaşadım.
Hüzün yüzyıllardan beri süregelen katliamlar ile başta Türkiye olmak üzere dünyanın her yanına dağılmış yöremiz insanları ve kaderi ;Sevincim ise Kayseride tanıdığım Boşnakların huzur içinde çevresi ile diyalog kurmuş oalrak görmemdi..
Kaynak: Mektup Dergisi,Eylül 1999 Sayı 7,Sayfa 24-25

Editörün Notu: Kayseri Bosna Hersek Derneği Başkanı Naşit beyle yaptığım bir konuşmada şehir merkezinde ve Kayseri civarinda 1000 kadar Boşnak yaşadığını belirtmişti

Kaynaklar:

-Mektup Dergisi,Eylül 1999 Sayı 7,Sayfa 24-25

-wikipedi

-https://nisanyanmap.com/?yer=20415&haritasi=ba%C5%9Fk%C3%B6y

-https://www.turkcebilgi.com/ba%C5%9Fk%C3%B6y,_ye%C5%9Filhisar#post

-nufusune.com

-https://bosnjaci.net/prilog.php?pid=48392&fbclid=IwAR1LVDWFLybnUtRKuVxy0vuLC-MJIVyYA7k1bqjpefnvOGcZ49Ai1meegEs