Birinci Dünya Savaşı bitmiş ve sıra dünyanın yeniden şekillendirilmesine gelmiştir. Yenik uluslar, devletler için iki yol vardır: Ya yenilgiyi kabul edip ilmeği boynuna geçirilmesini kabul etmek ya da dayatılan koşulları kabul etmeyip bağımsızlık savaşı vermek. Atatürk önderliğindeki Türk Ulusu, ikinci yolu seçer ve Kurtuluş Savaşı’nı başlatır.

 

Türk Kurtuluş Savaşı, hem siyasi hem de askeri alanda baştan sona aklın ve bilimin yol göstericiliğinde hayata geçirilmiş bir mücadelenin adıdır. Bu süreçte Sovyet Rusya ve Hint Müslümanlarla olan siyasi ilişkiler ile yapılan askeri yardımlar herkesçe bilinir. Fakat Kurtuluş Savaşı’nda Balkan ülkeleri ile olan siyasi ve askeri ilişkiler ile yapılan gizli askeri anlaşmalar bilinmez. Bu konuda çarpıcı iki örnek bulunmaktadır: Bulgaristan ve Arnavutluk…

 

Balkan cephesinin kurulmasına yönelik ilk hamle, 15 Mayıs 1919’da Yunanistan’ın Anadolu’yu işgale başladığı, Mustafa Kemal Atatürk’ün silah arkadaşlarıyla birlikte Samsun’a ayak bastığı ve Kurtuluş Savaşı meşalesini yaktığı 19 Mayıs 1919’u takip eden günlerde olur.

Bölgede çok iyi tanınan ve oraları çok iyi bilen Balkanlarda ilk Türk Komitacısı Yüzbaşı Fuat Balkan, Batı Trakya’dan gelen ekibin, ulusal mücadeleye destek vermek için başlarına geçmesi taleplerini İstanbul’da Genelkurmay Başkanlığı’na (Erkan-ı Harbiye Dairesi) iletir. Kara Vasıf, Çolak Kemal, Galatalı Şevket, Seyfi ve İsmet İnönü’nün katılımıyla düzenlenen gizli albaylar toplantısında bu talep kabul edilir. Görevlendirme ilk aşamada İstanbul’dan olsa da, talimatlar daha sonra bizzat başta Mustafa Kemal Atatürk ve Fevzi Çakmak olmak üzere Ankara’dan alınacaktır.

 

Bölgeye geçen Fuat Balkan, bölgede Bulgarlarla işbirliği yapar. Bu arada Sofya’da iktidarda olan ve başkanlığını Stamboliyski’nin yaptığı Çiftçi Partisi hükümeti de Ankara ile yakın işbirliğine girer. Amaç, başarıyla sonuçlanacak Türk Kurtuluş Savaşı’nın Sevr’i ortadan kaldırılmasını sağlayacak olmasına ve bunun Bulgaristan’ın ayağında pranga olan Neuilly Antlaşması’nın da yırtılıp atılmasına örnek teşkil edeceğine olan inançtır. Bu nedenle Bulgaristan, ülkesinde Türklerin silahlı müfrezeler kurmasına, Bulgar çetelerle ortak hareket etmesine göz yumar, dahası destekler. Türk ve Bulgarlardan oluşan 30 kadar ortak müfreze (çete) Karadeniz kıyısındaki Tırnovacık’tan (Malko Tırnova) Kırcaali’ye kadar Yunan Ordusuna karşı askeri cephe oluşturur. Müfrezeler, hem Doğu hem de Batı Trakya’da Yunan Ordusu’nun cephe gerisine yoğun ve etkili saldırılar yaparak, VMRO (İç Makedon Devrimci Örgütü) adlı örgütün; “Bu Bulgarların savaşı değildir. Bulgarlar, Bulgar devletine ve Bulgar halkına düşmanlık yapan bir devletin ordusunda savaşmamalıdırlar” şeklindeki propaganda çalışmaları sonucu da binlerce Bulgar kökenli asker, Yunan Ordusu’ndan firar eder. Örneğin, sadece İzmir’de 2500 Bulgar askeri isyan ederek, ellerindeki silahlar ile birlikte Balçova kırsalında bir ormana kaçarlar. Aynı dönemde milletvekili Zakir Zümre’nin öncülüğünde yapılan organizasyonla da, onbinlerce ton silah ve cephane Sofya’nın göz yumması ve Bulgar ordusunun desteğiyle Karedeniz üzerinden ve sınır bölgelerinden Türk Kurtuluş Savaşı’na destek sağlamak üzere gizlice kaçırılır. Aynı şekilde Doğu Trakya’da Yunan ordusu mağlup olup 25 Temmuz 1920’den itibaren Bulgaristan’a sığınmak zorunda kalan 700 subay ve askeri memur, 4 bin er, 10 bin kadar da göçmenden isteyenlerin Anadolu’ya geçmesine yardımcı olunur. Kısaca Yunanistan birden fazla cephede savaşmak ve asker bulundurmak zorunda kalır.

Aynı dönemde benzer siyasi ve askeri bir işbirliği ile askeri cephe açma olayı Arnavutluk ile yaşanır. Türkiye ile savaştan galip çıkacak ve toprakları üzerinde gözü olan bir Yunanistan karşısında ülkesinin kolay bir lokma olacağına inanan Tiran, Ankara ile işbirliği yapar. Sonuca gitmek isteyen Mustafa Kemal Atatürk önderliğindeki BMM Hükümeti, Arnavutluk ordusunu eğitmek ve eksikliklerini gidermek üzere askeri bir heyet görevlendirir. Selahattin Bey başkanlığında çok sayıda subaydan oluşan heyet, 8 Ocak 1921 günü Tiran’a ulaşır ve hemen faaliyetlerine başlar. Ortaya çıkan Arnavut gerilla hareketi karşısında Yunan ordusu büyük sıkıntı yaşar. Atina ortaya çıkan durumdan Ankara’yı sorumlu tutar ve konuyu uluslararası arenaya taşır. Bu görevin başarıya ulaşmasında, Mustafa Kemal Paşa ve Ankara ile doğrudan ilişkisi tespit edilemeyen Osman Hamdi Bey’in, 1920 Eylül’ünde, maiyetindeki bir heyetle Arnavutluk’a dönmesinin ve Arnavutluk ordusunun Genelkurmay Başkanı olmasının da çok büyük rolü olsa gerektir.

Ankara, iki ülke ile sağlanan siyasi ve askeri işbirliği işle açılan cephelerden memnundur. Çünkü Yunanistan ile yapılacak ölüm kalım savaşında açılan her cephe; hele hele Yunan Ordusunun cephe gerisinden, Yunan Ordusu’nun Anadolu’ya daha az asker ve silah göndermesi demektir. Normalde İzmir’e çıkması gereken 19. tümenini, cephe gerisini güvence altına almak için Batı Trakya’da tutmasının nedeni de Bulgaristan’da müfrezeler tarafından gerçekleştirilen işte bu gerilla savaşıdır.