Kültürel Yozlaşmanın İsimler Üzerindeki İzleri ve Boşnakların Direnişi

Kültürel yozlaşmanın en belirgin belirtilerinden biri de isimlerde görülür. Dinlerin kültürler üzerindeki etkisi tartışılmaz ve bu etki, özellikle din kitaplarında geçen isimlerin çocuklara verilmesiyle kendini gösterir. Hem Müslümanlar hem de Hristiyanlar arasında bu yaygın bir uygulamadır.

Ortaçağ’da Boşnaklar, Tek Tanrılı Bosna Kilisesi inancı olan Aryanizm ve bağımsız Bogumilizm inançlarına sahipken, İlir kökenli isimlerini terk etmeye zorlanmalarına rağmen bu isimleri korumayı başarmışlardır. Bu isimler, Ortaçağ Bosna atalarının mezar taşları olan Stećak yazıtlarında halen görülebilir.

Zamanla, İncil’de geçen isimler ve bu isimlerden türemiş soyadları da Boşnaklar arasında yaygınlaşmıştır. 15. ve 16. yüzyıllarda İslam dinine geçişle birlikte, Kur’an’da geçen isimler benimsenmiş; ancak bu isimlerin Arapça telaffuzlarının aksine, Boşnaklar kendi kültürel telaffuzlarını korumuşlardır. Örneğin Hz. Yusuf ismi Yuso, İsa ismi İso, Mustafa ismi Muyo, Halit ismi ise Halko şeklinde söylenmiştir.

Bu durum, Boşnakların hangi yönetim altında olurlarsa olsunlar, kendi kültürlerini koruma konusunda gösterdikleri direncin önemli bir göstergesidir. Arnavutlar ise coğrafi avantajlarından dolayı dillerini ve kültürlerini daha fazla muhafaza etmişlerdir.

Osmanlı Türk İmparatorluğu döneminde, resmi diller Türkçe ve Boşnakça olmasına rağmen, Bosna Eyaleti halkı Türkçe konuşmayı reddedip Boşnakça ısrarla konuşmaya devam etmiştir. Ayrıca Arap alfabesi (Arapça, Aljamiado edebiyatı), Latin ve Kiril alfabelerine rağmen, kendi tarihî alfabeleri olan Bosançitsa (Bosnačica) alfabesi özellikle bey aileleri arasında 1950’lere kadar kullanılmıştır.

 

NUSRET SANCAKLI