Boşnaklar, binlerce yıllık gercek tarihlerini kendileri yazıyor ve insanları bilgilendiriyorlar.

Amaç, Bosna ve Boşnakları tarihten silmek, kendilerine asimile etmek isteyen Sırp ve Hırvat yalan tarih yazıcıları ve siyasetçilerin propaganda ve söylemlerine cevap vermek, insanlara ve insanlığa gerçek Bosna ve Boşnak tarihini anlatmak !

 

Bu konulardan biri Osmanlı Türk hakimiyeti (1463) öncesi Bosna ve Boşnakların tarihi ile Bosna krallarının taç giyme ve Bosna ile Boşnakların kutsal yerlerinden biri olan tsrihi ve arkeolijik Mile şehri arkeolojik alanıdır.

 

Sırp yalan tarihçilerinin iddia ettikleri gibi 1377’de ilk Bosna kralı 1.Tvrtko Kotromaniç’in taç giyme töreni Mileševa Manastarı’nda yapılmadığı, Orta Bosna, Visoko havzasında bulunan Aryan-Bogumil Bosna Kiisesinin bulunduğu ve ilkçağdan beri özellikle de Bosna Krallığı döneminde (1377-1463) Bosna Krallarının taç giyme ve defin ve de Ortaçağ Bosna’sında soylular meclisi olan Stanak’ın toplantılarının yapıldığı Mile hakkındaki gerçek bilgilerdir.

 

1353 yılında ölen Bosna Hükümdarı Ban 2. Stejpan Kotromaniç’in mezarı Mile’de yapılan arkeolojik kazılarda tespit edilememiştir. Zamanın tariĥçilerinden Mavro Orbini ve diğer tarihçiler, Ban 2. Styepan’ın Mile’de bir Aryan kilisesi inşa ettiğini ve kendi isteğiyle oraya gömülmek için vasiyet bıraktığını yazmışlardır.

 

Bu Kilisenin kuzey duvarı tarafından Bosna Kralı 1. Tvrtko Kotromaniç’in mezarı da arkeologlar tarafından bulunmuştur.

 

Bir diğer konu, Osmanlı Türk hakimiyeti öncesi İlk ve Ortaçağ dönemlerindeki Bosna ve Boşnakların tarihidir.

 

Aşırı milliyetçi Sırp ve Hırvat siyasetçileri son 150 yılıdır yaptıkları yalan propagandalarda “7. asırda Balkanlara gelen Slav kabileleri boş Bosna topraklarına yerleştiler” söylemini kullanmışlar ancak, tarihin hiç bir döneminde Bosna’nın boş topraklar olmadığını Mile ve orada çıkan belgeler üzerinden anlatılıyor.

 

 

Mile bölgesi, Balkanların kuzeyi ve güneyi arasındaki ticaret yolları üzerinde bulunan Roma donemi, İllyiricum eyaletinin bir parçasıydı.

 

Mile’de daha geniş bir alanda yapılan arkeolojik kazılarda bir Roma villasının kalıntıları, seramikler, yollar ve Roma-Pagan tapınağından kalıntılar bulundu. Bu da Mile’nin Romalıların bir yerleşim birimi olduğunu ispatlıyor.

 

Hristiyanlığın ilk yayıldığı dönemde, Aryan inancındaki Gotlar ile yerel İlirya nüfusu birlikte Rahip Wulfila’nın etkisi altında Mile’de bir Aryan kilisesi inşa ettiler.

 

Balkanlar’ın her yerinde olduğu gibi, Avar Türkleri ve beraberinde getirdikleri Slavlar 6. ve 7. yüzyıldan sonra hakimiyetlerini perçinlemek için Bosna’daki Aryan Kiliseleri ve Roma yerleşim yerlerini yıkmaya başlandılar. Bu dönemde Mile’daki Aryan Kilisesi de temelinden yıkıldı. Bu yıkımlar 9. yüzyılda Hristiyan Dıni’nde Katolik ve Ortodoks Kiliseleri resmen ayrıldıktan sonra iki kilise arasındaki hakimiyet alanlarını genişletme mücadelesinde özellikle kendilerinden olmayan tüm inanç ibadethanelerini ya yıktılar ya da kendi kilise binalarına dönüştürürler. Bosna işgal altında kaldığı geçici sürelerde Katolik veya Ortodoksların ilk işi Aryan kilise binaları ve Bogumil hızlarını yok etmek idi. Tıpkı 1992-1995 arası Bosna Hersek Cumhuriyeti işgal döneminde Boşnakların 650 camisinin yıkıldığı gibi !

 

Avar Türkleri sonrası, 9. ve 10. yüzyıl Bosna Banlığı’nın kuruluşundan yüzyıllar sonra Mile yeniden önem kazanıyor

1189 yılında yapılan Ban Kulin ile Dubrovnik Cumhuriyeti arasındaki ticaret anlaşması Bosna’nın bir devlet ve Boşnyanların (Boşnakların) da komşularından farklı bir halk olduğunu belgelemiştir.

 

Aryan-Bogumil Bosna Kilisesi’nin merkezi kutsal bir mekan olan Mile’de inşa ediliyor.

Mile, Bosna Banlık ve sonra Bosna Kraliyet mahkemesi ve dini elitlerin bir araya geldiği (Stanak) bağımsız Bosna’nın siyasi, manevi ve sembolik merkezi haline geliyor

Mile’deki Aryan kilisesi, Vatikan gibi bir çeşit “Bosna Katedrali” olan Bosna Kilisesi’nin (mezhebi) merkezi haline geldi

 

Tarz ve mimaride kilise ne Katolik ne de Ortodoks tapınaklarına benzemiyordu. Basit, ikonografisiz, haçsız, iç mekanının belirli düzenine sahip, Bosna’daki Aryan Hrıstiyanlarının inancına göre inşa edilmişti.

Mile, taç giyme töreni, aynı zamanda Bosna hükümdarlarının mezar yeri oldu.

Birçok dini liderler ve asiller arasında Bosna hükümdarları, Kral Tvrtko Kotromaniç, Ban 2. Stjepan Kotromaniç Mile’de gömüldü ve iskeletler sitenin içinde keşfedildi.

 

Bosna mezar taşları Steçaklar, önemli birer arkeolojik ve tarihi belgeler olarak ve seçkinler için tipik bir yer olan kilisenin hemen yanında yer alıyor.

 

14. yüzyılda hükümdarlık tahtı Mile’den Bobovaç’a taşınıyor. Ardından bir asır kilise ve yöre önemini yitiriyor ki Osmanlı fethinden sonra tamamen unutuluyor.

 

Avusturya-Macaristan işgali sırasında özellikle gözden gizlenmiş, gizli kazılar yapılarak tarihi belge ve taşınabilir arkeolojik kalıntılar soyulmuş ve bilinmeyen yerlere götürülmüş.

 

Yugoslavya komünist hükümet zamanını 1947’de Şamac – Saraybosna demiryolu özellikle daha sonra arkeolojik kalıntılar ortaya çıkarılmasını diye bölgenin üzerine yönlendirildi.

 

Ban 2. Styepan Kotromaniç’in mezarı ve cesedinin örtülü olduğu sağlam kalmış pelerin kalıntıları üzerindeki Bosna Zambak motifi üzerinden, 1992’de Bosna Hersek Cumhuriyeti’ne yönelik saldırı başlamadan önce, bağımsız Bosna Hersek Cumhuriyeti’nin ilk zambaklı bayrağı tasarlandı.

 

1992 -1995 saldırganlığından sonra. Bosna tarihindeki belki de en önemli yer olan Mile’de yeterli arkeolojik-tarihsel inceleme ve tarihi değerinin tanıtımı hakkında yeterli Bosna Hersek yönetimindeki Bosnalı Sırp ve Bosnalı Hırvatların engellemeleri yüzünden yeterince yapılmadı

 

Bosna ve Boşnakların Osmanlı Türk hakimiyeti öncesi binlerce yıllık diğer bilgiler ile ilgili daha fazla detay paylaşımda fotoğrafı verilen kitapta yazılmıştır.

 

Nusret Sancaklı