ORHANGAZİ YENİKÖY BOŞNAKLARI
Yeniköy Bursa’ya 46 km,Orhangazi’ye 7 km ve Yalovaya da 26 km mesafededir.2024 nüfusu 2745 olup Cihanköy ve Ortaköy’e komşudur.Köyde Taksim ve Yenicami adıyla 2 mahalle bulunmaktadır.
Samanlı dağlarının batısında, dağın eteğine kurulmuştur. Bu yüzden göle biraz yüksekten bakar, rakım 350 civarındadır. Diğer köylerle aynı gölde buluşabilir yine de gözler ve bakışlar. Ovası İznik Gölüne kadar uzanır. Yeniköy altı denir gölün o kısmına. Filhakika Yeniköy bir göl köyüdür.
Köy civarında bulunan yazıtlar incelendiğinde Roma, Bizans döneminin önemli yerleşim yerlerinden olduğu anlaşılmaktadır. Özellikle göl kenarında Taşlıkköy denilen bölgede Tepecik olarak anılan bir tümülüs (Höyük) varlığını sürdürürken gölün içinde de lahit ve sütunlara rastlanılmaktadır.
1530 Tarihli tahrirat defterine göre: Kaza, İznik olup Gürle Nahiyesine bağlıymış. O tarihte 12 hane olarak gözüken köyün adı Yenice (Cedit) imiş. (cedit=yeni)
1899’da beldede 4 236 Ermeniye karşılık sadece 32 Türk yaşamaktaydı. XX. yüzyılın başlarında, Bursa yöresinin büyük merkezlerindendi. 1325 H. (1907) tarihli Hudavendigâr Vilâyeti Salnâmesinde, ilçe merkezi konumunda olan Pazarköy’de (Orhangazi) 432 hane bulunduğu kayıtlı iken, o zamanki adıyla Cedit (Yeniköy) 1 146 hane gösterilmişti. nüfusun da 10 bine çıktığı görülmüştür. Belde bu nüfusla Bursa’daki birçok ilçeyi geçmiştir
XX. yüzyılın başlarında, Bursa yöresinin büyük merkezlerindendi .Yeniköy’de, XIX.yüzyılın sonlarında belediye örgütünün kurulduğu bilinmektedir. Ermenilerin çoğunlukta olduğu bu dönem boyunca, 1313 II. (1895/96) tarihli Hüdavendigar Vilâyeti Salnamesinden itibaren görev yapan belediye başkanları şunlardı:
Saraphanyan Markar Efendi 1313 H. (1895/96)
İstepan Saraphanyan Efendi . 1317 H. (1899)
Mıgırdıç Ağa 1321 H. (1903)
Şırancanyan Efendi 1324 H. (1906)
Markar Efendi 1325 H. (1907)
1907-1915 arasındaki dönemde belediye başkanlığı yapanların adları belirlenememiştir.
Cumhuriyet’ten sonra 1 Ocak 1948 tarihli Resmi Gazetemde yayımlanan kararname ile belediye örgütü kurulan beldede Taksim ve Yenicami adlarında iki mahalle vardır. Beldede görev yapan belediye başkanları:
Mehmet Özel 1948-1950
Abdullah Yılmaz 1950-1957
İzzet Orhanlı 1957-1959
Abdullah Yılmaz (2. kez) 1959-1960
Ahmet Kuyucu (atama ile) 1960-1961
Osman Edip Balkır (atama ile) 1962-1963
Mehmet Özel (2. kez), 1963-1965
Ali Yalçınkaya 1965-1973
Sabri Şentürk 1973-1977
Kemal Yılmaz 1977-1980
Mehmet Ali Yıldıran(atama) 1980-1984
Tevfik Yılmaz 1984-1989
Şerif Durgut 1989-1999
İbrahim Çelikten 1999-
1.Dünya Savaşı sonrasında Boşnaklar köye gelip toplanmıştır. Boşnaklara Harikzede ünvanı verilmiştir. Köy ağırlıklı olarak Selanik göçmenlerinden oluşmakta hatta köy muhtarı Selanik göçmenidir. Köyde Orhangazi yerlilerinden de yaşayan vardır.
Selanik göçmenleri Drama ve Vodina’lıdır.Yeniköy gibi büyük köylerde, farklı köylerden gelen göçmenlerin bulunması, köyün bütünlüğü açısından sorun yaratsa da, aynı köyden gelen göçmenleri daha sıkı bir ilişki içerisinde tutmasını sağlamıştı. Raif Kaplanoğlu’na göre ise köyde Selanik ve Boşnak göçmenleri arasında ayrılık gayrılık vardı..Uzun süre birbirine düşman olmuşlar hatta her hafta 1 kişi vurularak öldürülürmüş.Ayrı kahvelere gidip otururlarmış.
Köy eski bir Ermeni köyü olup Kurtuluş Savaşı sonrası mübadele gereği boşaltılmıştır.Yerine Yunanistan göçmenleri yerleştirilmiş bunun yanında Boşnak ve Balkan göçmenleri de gelmiştir.Köyün geçimi büyük oranda zeytinciliğe dayanmaktadır.
Yeniköy’ün etrafında yok olmuş eski, küçük (Uydu) köyler vardı. Bunlardan Başpınar ve Çamurlubayır en belirgin olanlarıdır. Buralarda yaşayan Boşnaklar ve bulgaristan muhacirleri bu köylerin tahrip olmasıyla Yeniköy’e yerleşmişlerdir. Yanı sıra Erenlik yerleşim yeri, Karacaahmet gibi yerleşim yerlerinin olduğu bilinmektedir.
BOŞNAKLARIN KÖYE YERLEŞMESİ
Köyde yaklaşık 100 hane Boşnak yaşamaktadır.Köyde 1250 kadar hane vardır.Oranlamaya baktığımızda köydeki Boşnak oranının ne kadar düşük olduğu ortaya çıkmaktadır.1939 yılında Boşnakları Beşpınar köyünden Yeniköye getirmişlerdir.Dereköy’ün güneyindeki sırtta bulunan ve Boşnaklar olarak bilinen mevki de Boşnaklar köyü bulunmaktaydı. Yerlileri de Boşnaklardan oluşmaktaydı. Boşnakların aşağıdaki köyünün adı ARABAKONAĞI idi. Yerlileri yüz yıl önce Orhangazi’nin Yeniköy’üne göçüp yerleştiler. Köyün hala yerleşim izleri bulunmaktadır.
Köy karma olduğu için etkileşim nedeniyle Boşnakça ölmüş durumdadır.Ama buna karşın adetleri yaşatmaya çalışmaktadırlar. Mantı ve Boşnak böreği gibi başlıca yemekler yapılsa da Kaçamak gibi yemekler artık unutulmuş durumdadır.Kıyafetler ise daha önce düğünlerde hiç yokken şimdilerde ise şalvarlar ve bindallılar giyilmektedir. Doğum adetleri ise terk edilme tehlikesi ile karşı karşıyadır. Mesela doğum yapan kadının kırkının çıkması beklenirken şimdi sadece kırk mevlüdü ve 6 ay kınası yapılır. Bunun haricinde bebeğin ilk adım atmasından sonra adım lokması yapılır.
Köydeki eğitim öğretim seviyesine bakacak olursak kızlar dahi okutulmakta ve en azından lise mezunu olmaktadırlar. Üniversite okuyanlar da vardır. Düğünlerde Çaçak gibi Boşnak oyunları oynanmamakta ve kasap gibi oyunların oynandığını diyebilirz. Son yıllarda ise daha yeni yeni oynanmaktadır.
Köy nüfusu 6000’lere kadar çıkmış ancak sonradan bağlı oldukları ve 3-4 km uzakta olan Orhangazi ilçesine çok göç verilmiş ve bu nedenden ötürü evlerin nerdeyse üçte ikisi boştur. Orhangazide evi olmayıp köyde olan nerdeyse yoktur.
Köydeki Boşnaklar Bosna ve Novipazar’dan gelip yerleşmiştir.1960’lı yıllarda gelen Boşnaklar da vardır.Toplu olarak olmasa da, son yıllarda da Bursa’ya Boşnak göçü yaşanmıştır. Buna örnek olarak Yeniköylü Muradiye Beyazıt 5-6 hane olarak 1957 yılında Yugoslavya/Yenipazar’dan kasabasına göç etmiş, Kamile Güneri de, 1930 yılında Yugoslavya’dan göç edip Yeniköy’e yerleşmiş.
Yeniköy’deki Boşnaklar da genellikle zeytin tüccarlığı işi ile uğraşırlar.
Köyde Boşnak kültürü pek yaşanmamaktadır.Kültür adına Boşnak yemekleri dışında fazla bir özellik yoktur.Özellikle gençler Boşnak kültüründen tamamen kopmuş durumdadır.
Zeytin alanında işini geliştirmiş Boşnak kökenli Bayram Katmer ve Nefes filminin yüzbaşısı ve Öyle Bir Geçer Zamanki dizisinin Soner’i Yeniköy Boşnaklarındandır.
KÖYDE YAŞAYAN BOŞNAK SÜLALELER
Nogay ,Mazgiç,Nuna,Keriç,Ramiç,Hodzic,Çamo,Dolovac gibi Boşnak sülalelerinin yanında Salman,Kömürcüler,Aktaş,Beşeler ve Katmer gibi Türkçe soyadlara sahip Boşnak aileler vardır.
KURTULUŞ SAVAŞINDA YENİKÖY
Köy ,Kurtuluş Savaşı sırasında Yunanlıların katliamları yaşanmış,bunlardan 30 yaşındaki Boşnak Arif Çavuş ve 42 yaşında Boşnak Raşid de katliamlara maruz kalmıştır..Yeniköy maalesef Kurtuluş Savaşında Yunanlılar tarafından tamamen yakılmıştır.
Köylerde iskân edilen göçmenler, çok kötü şartlarda, evlerini yapana kadar çadırlarda yaşamıştır. Kötü koşullar içinde birçok salgın hastalık olmuş ve çok sayıda göçmen yaşamını yitirmişti. Devlet, göçmenlerin evlerinin yapımında kısmen yardımda bulunduğu, ancak büyük bölümünün kendi olanaklarıyla evlerini yaptıkları görülmüştü. TBMM kayıtlarına göre, Bursa’da yanıp yıkılan yerlerin yarıdan çoğunun yerli halk tarafından onarıldığını yazıyor.
Yeniköy, Ortaköy ve Derbent gibi köyler ise, köylünün alelacele sazdan evler yaparak yerleştikleri köylerdi. Yakılan köylerin çoğunda, çadırlarda çok kötü koşullarda barınmaktan kurtulmak için, sazdan ve derme çatma evler yapılmıştır. Ancak bu derme çatma evler daha sonra betonarme evler yapılana kadar, bu göçmenlerin barınağı olmuştu. Evler derme-çatma yapılmıştı ancak ibadet yeri olan camiler derme çatma yapılamazdı. Bu nedenle çok sayıda köyde, sağlam kalan kilise camiye çevrilmiştir.Gemlik, Yenisölöz, İsmetiye, Demirtaş, Yaylacık, Misebolu, Burgaz, Cihatlı ve Akçapınar köylerindeki kiliseler camiye çevrilip ibadetgâh olmayı sürdürmüştü. Rum ve Ermenilerden kalan evlerin çok büyük bölümü 3-4 katlıydı.
Kaynaklar
-Asım Keriç ( Yeniköylü Boşnaklardan)
-http://bgc.org.tr/ansiklopedi/yenikoy-orhangazi-.html
-Bursa Göç tarihi,Nilüfer Belediyesi Yayınları
-https://www.nufusune.com/184627-bursa-orhangazi-yenikoy-mahallesi-nufusu
-https://www.bursa.com/haber/balkanlarin-acili-gocmenleri-bosnaklar-181982.html
-Saadet Soykan (Köy sakinlerinden )
-https://acikgazete.com/bu-gol-iznik-goludur-yenikoy-ve-ermeni-izi-surmek/
-https://www.yalovamiz.com/yasam/yalova-nin-bu-12-koyunu-biliyor-muydunuz-13876
