Hasan Aga Zvizdiç, Syenitsa’nın (Sjenica) önde gelen tüccarlarından, 2. Dünya Savaşı sırasında Sjenica Savunma Komitesi başkanı ve genel olarak Sjenica ve Sancak’ın en önemli tarihi şahsiyetlerinden biriydi.

1892’de Sjenica’da, Muhamed’in en büyük oğlu olarak dünyaya geldi. 1878’de Bosna Hersek’in Avusturya – Macaristan işgalinden sonra evlerini terk etmek zorunda kalan birçok kişi gibi, Zvizdiç kardeşler de göç yolculuğuna çıktılar ve yeni bir yurt arayışı içinde Sjenica civarına yerleştiler.

 

Sjenica’da Zvizdiç ailesi kısa sürede bölgenin en saygın ve zengin tüccarlarından biri haline geldi. Hasan’ın annesi, kız kardeşi ve amcasının 1915’teki I. Dünya Savaşı sırasında katledildiği, babasının ve diğer kız kardeşinin ise ağır yaralandığı olaydan sonra Hasan’ın ailesi Sjenica’ya taşındı.

 

Olağanüstü girişimcilik ruhu ve yetenekleri sayesinde, Aziz, Latif Vrciç ve Emina Çerkez ile birlikte Hasan, Sancak, Karadağ ve Kosova genelinde hızla bir mağaza zinciri kurdu ve Türkiye, İtalya, Arnavutluk ve Yunanistan ile güçlü ticaret bağları kurarak kısa sürede bölgenin en güçlü ve saygın kişilerinden biri oldu.

 

Sjenica halkı, 2. Dünya Savaşı’nın başlangıcını büyük bir korkuyla karşılayacaktı.Kendilerini Ljotić, Nedić ve Draža Mihailović’in Çetniklerinin saldırı hatlarında bulan ve Sjenica bölgesinde Ustaşa birliklerinin varlığıyla karşı karşıya kalan Sjenica’nın önde gelen liderleri, Sjenica Bölgesi Savunma Komitesi’ni kurdular.

 

Hasan Zvizdiç komitenin başkanı, Uroš Karamarković ise yardımcısı seçildi.Komitede ayrıca Sreto Živanović, Aziz Vrciç ve Hilmiya Kugiç de üye olarak yer aldı. Olası saldırılara karşı savunmaya hazırlanmak için, Sırplar ve Boşnaklardan oluşan bir milis gücü oluşturulmasına karar verildi.

 

Çamil Praşoviç milis komutanı, Marko Tripković ise yardımcısı olarak atandı; Tripković istifa ettikten sonra yerine jandarma çavuşu Marko Ivković geçti. İki halkın temsilcileri, Sjenica’yı her türlü saldırıdan koruma kararı aldılar.

 

Eylül 1941’de, birleşik Çetnik birlikleri, Sjenica’yı ele geçirmek ve ardından Mojkovac, Berane ve Andrijevica yönünden Pešteri üzerinden Karadağ Çetnik güçleriyle birleşmek amacıyla Sjenica’ya doğru yola çıktı.

 

Sjenica’yı savunmak için yaklaşık 4.000 Sjenicalı seferber edildi, ancak bu güçler çok daha güçlü bir düşmanla başa çıkmak için yeterli değildi, bu yüzden Hasan Aga alışılmadık bir savaş stratejisine başvurdu.

 

Kuvvetlerini şehrin savunma hattı boyunca geniş bir cepheye konuşlandırdı ve siperlere top yerine at ve öküz arabalarının ön kısımlarını yerleştirdi; bu arabaların dingillerine ise branda ve battaniyelerle örtülmüş, havan toplarına benzeyen furun arabaları yerleştirdi.

 

Çetnik elçileriyle yaptığı görüşmelerde, onları akşam karanlığında dışarı çıkardı ve çevredeki tepeleri gösterdi. Tepelere yayılmış binlerce yüksek irtifa topunun görüntüsü, Çetnik temsilcileri üzerinde dehşet verici bir etki yarattı. Birliğine döndükten sonra, Çetnik heyetinin başı endişeyle durumu şöyle anlattı: “Hepimiz tuza dönüşürsek, onların yemeğini tuzlayamayız! Hepimiz mühimmata dönüşürsek, onların toplarını dolduramayız.”

 

Bundan sonra Çetnik komutanları saldırıyı terk ederek güçlerini Novi Pazar’a yönlendirdiler; ancak şehri ele geçirmek için yapılan üç girişimden sonra Çetnik birlikleri ağır bir yenilgiye uğrayarak şehirden çok uzaklara geri püskürtüldüler.

 

22 Aralık 1941’de, Batı Sırbistan ve Şumadija’dan Sancak topraklarına Partizan güçlerinin büyük bir kısmının çekilmesinin ardından, birkaç Partizan birliği, Yüksek Karargâhın onayı olmadan Sjenica’ya bir saldırı düzenledi.

 

Hasan Aga’nın güçleri bu olayda saldırganlara şiddetli bir direniş göstererek ağır kayıplar verdirdi ve Partizanlar geri çekilmek zorunda kaldı.

 

Saldırıda, daha sonra Partizan Mezarlığı olarak adlandırılan yerde 52 Partizan öldürüldü.Halk Kurtuluş Hareketi liderliği daha sonra bu saldırıyı büyük bir hata olarak nitelendirdi.Boşnak-Sırp yerel askeri güçleri ve Sjenica Savunma Komitesi, sonraki savaş yıllarında başarılı bir şekilde faaliyet gösterdi ve Sjenica, savaşın geri kalanını benzer askeri operasyonlardan uzak geçirdi.

 

22 Aralık 1944’te Sjenica’nın partizan birlikleri tarafından ele geçirilmesinin ardından Hasan Aga, Kosova ve Arnavutluk üzerinden Türkiye’ye geçmeyi amaçlayarak geri çekildi. Ancak bu yolculukta İtalya’ya ulaştı ve oradan Almanya’ya nakledildi; burada Dachau toplama kampında iki yıl esaret altında kaldı.

1947’de kamptan serbest bırakıldıktan sonra Türkiye’ye geldi ve hayatının geri kalanını geçireceği Adapazarı şehrine yerleşti ve 1980’de vefat etti.

Hasan’ın kardeşi Osman, 1945’in başlarında Novi Pazar’daki Hadžet’te, Sancak’tan diğer Boşnak liderlerle birlikte yeni komünist hükümet tarafından kurşuna dizildi !?

(Moj Sandzak Upoznaj Ga)