Yeni Podgorica, Nova Varoş’ta kurulduğu yerden 5 km. kuzey tarafında eskiden Roma şehri Doklea (Doclea) yer almaktaydı. MS 600 yılında Avarlar şehri işgal etmiş ardından 617’de şehir deprem sonucu tamamen yıkılmıştır.

 

Gorica dağı eteklerinde Hristiyan misyonerler tarafından 7. yüzyıla ait bir kilise inşa edilmiştir.Podgorica, Ribnica ve Morača nehirlerinin birbirine karıştığı yerde, küçük ve açık bir yerleşme yeri (köy) olarak ilk defa Ribnica adıyla 1216’da zikredilir.

 

Pod-gorica ismine, Gorica dağından altı (etekleri) anlamında ilk defa 1326 yılında rastlanır. Bölge, 1457 yılında Osmanlı Türk İmparatorluk topraklarına katıldı.Osmanlı Türk İmparatorluğu şehre TepedÖgen/DepodÖgen/Böğürtlen ve Arnavutça olarak ta Burguriçe adını vermişlerdi.Geçen zaman içerisinde Podgorica adını almıştır.

 

1474-1478 yılları arasında Fatih Sultan Mehmet, Ribnica ve Morača nehirlerinin birbirine kavuştuğu, dik sarp kayalıklar tarafından korunmuş olan bölgeye bir kale ve cami inşa ettirdi. 1479’da stratejik bir yer olan İşkodra’nın fethinden sonra Podgorica bölgesi yeni oluşturulan İşkodra Sancağı’na dahil edildi.1582 yılında 1500 nüfuslu büyük bir kasaba haline geldi.Anadolu’dan aileler getirtilip kasabaya yerleştirildi !!!

 

1593 yılında Glavatiça Camii yapılmış, Müslüman nüfusun artması sonucu bu camii 1714 yılında camii büyütüldüğü gibi mahkeme, mektep ve bir medrese inşa edilerek çevresi bir külliyeye dönüştürülmüştür.

Bu tarihten sonra Podgorica, bölgenin İslami bir merkez haline gelmiştir.

 

1662 yılında Evliya Çelebi, Podgorica hakkında şunları yazmıştır: “Şehirdeki Fatih Kalesi içinde 300 kadar küçük ev, bir cami, depolar ile 700 askerin bulunduğu ve içinde cephanelik olan bir kışla vardı.1700’lü yıllarda şehir daha da büyümüş ve Hacı Mehmed Paşa Osmanagiç, şehir içinde bir cami, okul, büyük bir saat kulesi ile bir türbe yaptırdı.” Cami, kule ve türbe bugün de ayakta duruyor.

 

1800’lü yıllarda dağlarda yaşayan Karadağlı aşiretlerin talan, soygun amaçlı saldırıları artınca şehir, üç kapısı olan sağlam surlarla çevrildi.1833’e kadar şehrin sosyal ve ticaret hayatına Boşnaklar hakim olduğundan, şehir Bosna Eyaletine bağlı idi.

 

Podgorica tarihini yazan Aliya Nametak, Podgoricalıların kendilerini Doğu Hersekli (Hersegovac) olarak gördüklerini, kültürel yaşam ve edebiyat ile sanat bakımından Karadağlı aşiretler ve Arnavut halkları ile ortak noktaları olmadığını belirtmiştir.Konuştukları dili özellikle Sırpça ve Hırvatça’dan ayrı tutmuşlar, konuştukları Boşnakça diline özel bir isim olarak “naşki yezik” demişlerdir.

 

1873 yılında nüfusu 12000 kişiye çıkmıştır. Osmanlı döneminin sonlarındaki Podgorica çoğunlukla müslümanların, el sanatlarıyla ticaret alanlarında tanınmış bir merkez haline gelmiştir.

 

1878’de Berlin Anlaşması neticesinde Podgorica, Avrupa devletleri tarafından kurulan Karadağ Devleti’ne bırakıldı. Müslüman ahaliye özellikle Boşnaklara yapılan baskı ve tehditler sonucu zoraki göçler başlamış, şehir boşalmıştır. Eski Karadağ ve Brda bölgelerindeki dağlarda yaşayan Karadağ aşiretleri şehre yerleşmeye başlamışsa da nüfus 1890 yılında ancak 6000 kişiye düşmüştür.

 

1943 yılında şehir Nazi Almanya’sı tarafından işgal edilmiş, şehri Nazilerden kurtarmak için müttefik devletler ağır bir bombardıman altına almışlardı. Bunun sonucu olarak Osmanlı Türk mimarisi eserleri olan camiler, külliyeler ve köprüler yıkılmıştı. Sosyalist Yugoslavya döneminde 1967 ve 1979 yıllarında İskender Çavuş Camii iki defa restorasyon gördü.. Osmanagiç Camii ise 1997-1998 yıllarında restore edildi. Her iki bina ve büyük saat kulesi devlet tarafından tarihi eser olarak kabul edilmişti.

 

Podgorica, 2006 yılında Sırbistan’da ayrılarak bağımsız olan Karadağ Devleti başkentidir. Son nüfus sayımına göre %57 ile Crnogorci yani Karadağlılar, %23 Sırplar, %5 Arnavutlar ve %4 civarında Boşnaklar ile az sayıda Hırvatlar ile Araplar yaşıyor.

 

Bir zamanlar şehrin yarısına yakın nüfusu oluşturan Boşnaklar, Karadağ Devleti’nin diğer bölgelerinde olduğu gibi 1878 yılından beri zorla göç ettirilmiş ve Boşnak nüfus %15 civarına düşürülmüş ama, Podgorica’da adeta yok edilmiştir. Tıpkı Nikşiç, Nar, Herseg Novi, Kolaşin ve Plyevlya ile diğer şehirlerde olduğu gibi.

 

Günümüzde, Karadağ Devleti sınırları içinde kalmış eski Boşnak ve Arnavut şehirlerinden Türkiye’ye göçürülmüş insan sayısı Karadağ’daki Crnogoraclar yani Karadağlılardan çok daha fazladır. Sadece bu demografik sonuç, Karadağ’da yaşamış Boşnaklar ile ilgili tüm gerçekleri anlatıyor.

 

Kaynak: Mustafa Meriç, Karadağ Boşnak (Müslüman) Tarihi. Türkçe çeviri Saffet Atalay, Editör Nusret Sancaklı, Kastaş yayınları.