Bosna’nın Büyük Banı Borić
XII.yüzyılın ortalarında ve sonrasında Bosna’yı Bosna’nın büyük banı Borić yönetmiştir. Adı Avar kökenlidir ve “güçlü, kudretli, kuvvetli” anlamına gelir. Borić, Visoko yakınlarındaki Kralupi’de bulunan Kralup’tan hüküm sürmüş, yine Visoko yakınlarındaki Kralupi’de, Gorašnica tepesine defnedilmiştir. Bu tepede ona ait olduğu düşünülen bir steçak (ortaçağ mezar taşı) da bulunmaktadır. Bu sonuca ben vardım ve bunu “Od Baština i Ilira do Dobrih Bošnjana” adlı kitabımın 2. cildinde belirttim.
Bizans imparatorunun sekreteri Jovan Kinam, 1154 yılında Belgrad’ın doğusundaki Braničevo’nun kuşatılmasını anlatır. O dönemde şehir Bizanslıların elindeydi ve Macarlar ele geçirmek istiyordu. Kuşatma Macar ve Bosna orduları tarafından gerçekleştirilmiştir. Ancak Braničevo’ya yardıma daha kalabalık bir Bizans ordusunun geldiğini duyunca geri çekilmişlerdir. Bu metinde Ban Borić, Macar kralının müttefiki olarak anılmaktadır. Burada kullanılan Yunanca “simahos” kelimesi “müttefik” anlamına gelir. Ancak Yugoslavya’nın dağılma sürecinde bu kelime, Bosna’nın Sırbistan ve Hırvatistan devlet olmadan önce devlet olmadığını ileri sürmek için kasıtlı olarak “vassal” anlamında yorumlanmıştır. Bosna’ya ve Boşnaklara yönelik nefret, sahte “kardeşlik ve birlik” söylemi altında gizlenerek, geriye dönük biçimde 12. yüzyılın ortalarına kadar taşınmıştır.
Ban Borić, 1163 yılına ait Macar Kralı Stefan’ın bir fermanında da tanık olarak geçmektedir. Açıkça görülmektedir ki Ban Borić (Boricio ban), Macar kralıyla uzun süreli bir iş birliği içindeydi. Ancak bu ilişki müttefiklik ilişkisidir, başka bir şey değildir.
Gesta Hungarorum adlı eserde, Macar Kralı III. Stefan’ın, başında Meissenli Gottfried’in bulunduğu bir orduyu, o sırada Macar kralının görevlisi olan ve Bosna’ya dayatılmış bana karşı savaşması için gönderdiği belirtilir. Nada Klaić’e göre Ban Borić bundan sonra Macar kralından Slavonya’da topraklar almıştır. Gesta Hungarorum’da anlatılanlar, Bizans’ın Bosna’nın büyük bölümünü ele geçirdiği 1166 yılından sonra gerçekleşmiş olabilir. Tarih yazımında hâkim görüş, Bosna’nın 1180 yılında, bir belgede Ban Kulin’in anılmasıyla yeniden bağımsızlığını kazandığı yönündedir.
Büyük Bosna banı Borić döneminde, Ebu Hamid el-Garnati hem Macaristan’da hem de Bosna’da bulunmuştur. Onun “Slavların Ülkesi” adlı eserini Şefko Omerbašić çevirmiştir. Bu eserde, Macaristan’ın güneyinde otuz günlük yürüyüş mesafesinde Badžanak adlı bir halkın yaşadığı belirtilir. Bu ad, Bošnjani ya da Bošnjak isminin Arapça telaffuzudur (Arapçada “O” ve “Nj” harfleri yoktur).
Bosna Banı Borić, 12. yüzyılın ortalarında, Mljet Adası’ndaki bir kiliseye ait mülk bağış belgesinde garantör olarak da anılmaktadır. Bugüne kadar onun yabancı bir devletteki bir bağış belgesine nasıl garantör olabildiği açıklığa kavuşturulamamıştır. Bu durum, Orta Çağ kartografisiyle örtüşmemektedir. Tarih yazımında, Bosna’nın yaygın kanıya göre Dubrovnik ile sınırı olmamasına rağmen, Ban Kulin’in 1189 yılında Dubrovniklilere Bosna’da ticaret yapma izni vermesi de açık bir soru olarak durmaktadır. Buradan çıkan tek mantıklı sonuç, Hum bölgesinin o dönemde Bosna’ya bağlı olduğu ya da Bosna ile Bizans’ın ortak yönetimi altında bir kondominyum olduğudur. Bununla, 12. yüzyılın ikinci yarısında Ban Kulin’in kız kardeşinin Hum beyliği yöneticisi Miroslav ile evlenmesi de ilişkilendirilebilir.
Yazar: Samir Rizvić
