Avusturya Macaristan Ordusunda Boşnak Birlikleri
1882’de Bosna’da zorunlu askerliğin kanunlaşmasından çok önce, daha 18. yüzyılda Avusturya monarşisi, Prusya örneğini izleyerek, geleneksel zorunlu olmayan askere alma sistemini zorunlu askerlik hizmetinin erken biçimleriyle değiştirmeye başlamıştı. 1868 Ordu Yasası, askerlik hizmetini tüm
vatandaşları kapsayacak hale getirdi. Buna göre, 20 yaşındaki tüm erkek vatandaşlar, normal orduda üç yıl, ardından da yedeklerde veya bölgesel ordularda dokuz yıl askerlik yapmak zorunda olacaktı. Bununla birlikte, mali nedenlerden dolayı Avusturya-Macaristan’da hiçbir zaman tüm rezerv grupları askere alınamadı. Seferberlik üzerine kurulacak kitlesel orduları oluşturmak amacıyla gerekli subay sayısını elde etmek için, lise mezunları ve lise öğrencileri, üç yıllık normal askerlik hizmeti yerine bir yıllık özel eğitim kursuna gönüllü olarak katılabiliyorlardı. Bu ‘bir yıllık gönüllüler’ gerekli sınavları geçtikten sonra yedek subay olarak atanmaktaydı
1881’in sonunda geçici Ordu Yasası, askerlik hizmetini Bosna-Hersek’te de zorunlu hale getirdi. Her ne kadar Bosnalı askerler padişahın sözde tebaası olarak kaldılarsa da, artık Bâbıâlî’nin memnun olmayacağı şekilde Avusturya-Macaristan ordusunda görev yapacaklardı. Ancak bu yasaya asıl tepki
Osmanlı İmparatorluğu’ndan değil de Bosnalılardan geldi. Özellikle Hersek’te, 1882’nin başında askerlik hizmetinin kanunlaşmasına karşı isyanlar patlak verdi ve bu isyanlar ancak Avusturya-Macaristan ordusu tarafından bastırılabildi. 1881’de 17.000 askere düşürülen Avusturya-Macaristan işgal birlikleri yeniden 62.000’e çıkarıldı. 1882’nin Ocak ve Şubat aylarında, kısmen 1875 isyanının Sırp Ortodoks liderlerinin, kısmen de Müslüman orta sınıfın üyelerinin önderlik ettiği isyancılar, Mostar’ın doğusundaki Zagorje platosunu işgal etmeyi başardılar, ancak oradan ilerleyerek Mostar ile Saraybosna
arasındaki iletişimi engelleme çabaları başarısız kaldı. Şubat ayının sonunda Avusturya-Macaristan birlikleri, bir karşı saldırıyla isyancıları geri çekilmeye zorladı ve Saraybosna ile Mostar arasındaki iletişimi güvence altına aldı.Bosna-Hersek, dört askere alma bölgesine bölündü: Saraybosna, Banja
Luka, Tuzla ve Mostar. 1882’de her askere alım bölgesinde 100’e yakın (dört subay ve 93 diğer rütbe) askerden oluşan idari birimler açıldı. Subaylar, astsubaylar ve eğitmenler, Avusturya-Macaristan imparatorluk ordusundan geliyordu. Bu birimlere daha sonra Bosna-Hersek jandarma teşkilatına nakledilmeleri planlanan, ancak temel eğitimlerini Bosna-Hersek piyade bölüğünde alacak 25 asker daha eklendi. 1879 gibi erken bir tarihte Avusturya-Macaristan yönetimi, Saraybosna’da erkekler için yatılı bir askerî lise kurarak ve burada Viyana’daki Askeri Akademi’ye giriş için temel eğitim sağlayarak yerel orta sınıfın askerlik hizmetine yönelik ilgisini uyandırmaya çalıştı. Ancak, bu okulda Bosnalı
Müslümanların varlığı oldukça sınırlı kalacaktı. 1913-14 akademik yılında, 60 Latin Katolik, 18 Sırp Ortodoks öğrenci, 10 Müslüman, 5 Protestan, 2 Yahudi ve 1 Doğu Katolik dahil olmak üzere, yatılı askerî liseye devam eden 96 öğrenci vardı. (Hof- und Staatsdruckerei, 1917: 107)
1891’den itibaren Bosnalılardan oluşan birlikler Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun farklı şehirlerindeki garnizonlara gönderildi: önce Viyana ve Budapeşte’ye, daha sonra da Graz, Trieste ve Bruck an der Leitha’ya. İmparatorluğun iki başkentine ve diğer büyük şehirlere yapılan bu asker nakilleri, muhtemelen, bir yandan imparatorluğun yeni ele geçirdiği bölgeleri yerel halkın önünde sergilemek, diğer yandan da Boşnakları şehirlerin modernizmi ile etkilemek için kasıtlı bir karardı. Ferdinand Schmid’in 1914’te yazdığı gibi (1914: 106), Bosnalı birliklerin Avusturya-Macaristan şehirlerine gönderilmesi “Boşnakları monarşinin uygarlık düzeyine daha hızlı bir şekilde adapte etme amacı açısından kesinlikle çok avantajlı olduğu kanıtlanmış bir önlemdi.
Kaynak: https://www.tarihinpesinde.com/dergimiz/sayi25/TP25_17.pdf
