HAYMANAYA BOŞNAKLARIN İSKANI VE HAYMANA BOŞNAKLARI

 

 Hazırlayan: Şevket KOÇ

Haymana ilçesi günümüzde Ankara’ya bağlı olup Nüfusun meslek, yaş ve cinsiyet gruplarına göre dağılımını gösteren kesin bilgiler bulunmamakla birlikte, % 90`ı tarım ve hayvancılık, %10`unun ise ticaret ve hizmet sektöründe faaliyet gösterdiği söylenebilir. Haymana nüfusu 2024 yılına göre 27.241’dirİlçede Türkler, Kürtler, Tatarlar, Boşnaklar, Arnavutlar, Gürcüler, Çerkesler, Lazlar, Romanlar, Bulgaristan ve Erzurum’dan gelen muhacirlerin yanında Sivrihisar’dan, Güdül’den, Beypazarı’ndan, Kayseri’den, Niğde’den, Malatya’dan, Yozgat’dan, Isparta’dan, Trabzon’dan daha çok ticaret yapmak üzere gelip yerleşen birçok aile yaşamaktadır.Birçok farklı millete, aşirete ve boylara ev sahipliği yapan Haymana renkli bir sosyal yapıya sahip olmuştur. Bu sosyal yapı sayesinde ise farklı kültürler Haymana topraklarında yeşermiş ve Haymana’nın ortak kültürünü oluşturmuştur. Bu ortak kültür günümüzde de varlığını sürdürmektedir

BOŞNAKLARIN GÖÇÜ

 

1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi’nin ardından Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Bosna-Hersek coğrafyasını işgale koyulmuştur. Yeni durum karşısında ilk etapta bahsi geçen coğrafyadan göç edenlerin sayısı çok fazla değildir. Ancak sonraki süreçte Avusturya-Macaristan idaresinin yönetimi tamamen ele alması ve otoritesinin sağlamasının ardından bölgede giriştiği faaliyetler bahsi geçen coğrafyadan Boşnakların kitleler halinde göç etmelerine neden olmuştur.

Yaşananlar karşısında Bosna-Hersek coğrafyasından 150 bin ila 300 bin arasında göçmen Anadolu’ya hicret etmiştir. Gelen göçmenlerin iskân edildiği alanlardan birisi de Haymana kazasıdır.

Haymana Boşnakları, 1887-1890 yılları arasında Sırbistan‘ın Krayina bölgesinden Selanik’e, oradan da İstanbul’a göç etmişlerdir. İstanbul’dan da trenle Haymana‘ya taşınarak buraya yerleştirilmişlerdir. O yıllarda Haymana‘da 8 Boşnak köyü kurulmuştur

Başka bir kaynakta ise Boşnakların Haymana kazasına gelişleri 1889-1912 yılları arasına denk gelmektedir. Buraya iskân edilen Boşnaklar için müstakil köyler tesis edildiği arşiv kayıtlarına yansımıştır.

Köylerin bulunduğu alanların isimleri şu şekildedir:

Haymana-Selimiye

Ördekgölü-Burhaniye-74 hane-728 nüfus-Tuzladan

Kesikkavak-Kadiriye-11 hane-56 nüfus-Hersekten

Yaylakonak-Süleymaniye-6 hane-22 nufus-Mihyac’tan

Çingirli-Barutlu-Hamidabat-26 hane-116 nufus-Travnikten

Hoşularöreni-Ahmediye-57 hane-226 nufus-Banjaluka’dan

Karapınar-Bayezit-4 hane-14 nufus-Mostar’dan

Üçpınarlar-Tevfikiye-1 hane-9 nufus-Bihaç’tan

Tatarhamazlı-Fatih-15 hane-36 nufus-Saraybosnadan

Bu köylerden bazıları günümüzde Polatlı ilçesine bağlıdır.Soldaki isimler şimdiki isimleri olup sağdaki eski ismidir.Yukarıda isimleri zikredilen yerleşim alanlarından bazıları günümüze kadar ulaşamamıştır. Fakat halihazırda eski Haymana coğrafyasında varlığını devam ettiren Boşnak yerleşim alanları bulunmaktadır. Bunlar Ördekgölü (Polatlı), Kesikkavak (Haymana), Çimenceğiz (Polatlı) ve Avşar (Polatlı) köyleridir.

Kesikkavak köyüne yerleşen Boşnakların Haymana’ya gelişleri 1901-1904 seneleri arasında kafileler şeklinde olmuştur. Hersek ve Krayina bölgesinden göç eden Boşnaklar gemilerle İzmir’e ulaştıktan sonra karayolu güzergahını takip ederek Haymana’ya gelmişlerdir.

Ördekgölü köyüne Boşnakların yerleşmesi 1901 senesinden sonradır. Köye iskân edilen Boşnakların geldikleri yerler Saraybosna, Banjaluka ve Travnik’tir.Karayolunu takipederek İstanbul’a ulaşan muhacirler ardından tren vasıtasıyla iskân için Ankara’ya gönderilmişlerdir. Bunlar bir süre Zir kazası dahilinde bulunan geçici iskân alanında bekledikten sonra Ördekgölü’ne gelip yerleşmişlerdir. Çimenceğiz’e yerleşen Boşnaklar 1903 senesinde Ankara’ya ulaşmış, ilk olarak bunların Ankara’nın merkezinde iskânına teşebbüs edilmiştir. İskân için gösterilen alan iddia edildiğine göre günümüzde Gençlik Parkı’nın bulunduğu yerdir. Dönemde önemli bir sorun teşkil eden sıtma tehlikesi nedeniyle buraya yerleşmek istemeyen Boşnaklar birkaç mahal daha dolaştıktan sonra nihayet Çimenceğiz’de karar kılmışlardır.

Avşar köyüne yerleşen Boşnaklar ise Karadağ’ın Kolaşin bölgesinden göç ederek Anadolu’ya gelenlerdir. Bunlar ilk olarak yerleşim için Amasya’ya gönderilmişlerdir. Ancak burada tutunamayan Boşnaklar yer arayışları içerisine girmişler ve ardından Ankara’ya gelmişlerdir. Boşnakların Avşar köyüne iskânları 1915-1916 senelerinde olduğu muhtemeldir. Zira bu tarihlerde bahsi geçen alanda muhacirler için meskenler inşasına girişildiği arşiv vesikalarına yansımıştır.

 

BOŞNAKLARIN KATKILARI

Boşnak ve Türk muhacirler sayesinde bahsi geçen coğrafyada sebze kültürü yaygınlık kazanmıştır. Üreminin artmasının ticari alanda da yansımaları söz konusudur. Demiryolu ulaşımı sayesinde ihtiyaç fazlası ürünler İstanbul’a ulaştırılarak piyasaya arz edilmiştir.

HAYMANADA BOŞNAK MUTFAĞI

Muhacirlerin Haymana’ya bir diğer katkısı gastronomi alanındadır. Farklı coğrafyalardan gelen muhacirler yemek kültürlerini de Haymana’ya taşımıştır. Boşnaklarla birlikte Haymana kabak böreği, Boşnak böreği, hurmitsa tatlısı, Boşnak tatlısı, ıspanak böreği, roja tatlısı, mısır ekmeği ile tanışmıştır.

DÜNYA SAVAŞI VE KURTULUŞ SAVAŞINDA HAYMANALI BOŞNAKLAR

Muhacirler ve muhacir kökenli vatandaşlar gerek I. Dünya Savaşı ve gerekse akabinde gerçekleşen İstiklal mücadelesi sırasında önemli yararlılıklar göstermişlerdir. Millî Mücadele yıllarında milis güçlerle düşmana karşı savaşan Çerkes Ethem birlikleri arasında Hacımuratlı köyü sakinlerinden Bülestan Usta, Ali Mirza Demir ve Halit isimli kişiler de vardır. Yunan işgali sırasında Boşnakların yerleşim alanlarından olan  Kesikkavak’ın bir süre sahra hastanesi olarak işlev gördüğü alan araştırmaları esnasında edinilen bilgiler arasındadır.Aynı zamanda isimleri tespit edilen ve Karapınar,Kesikkavak ve Avşar köyünden olan 9 Boşnak muhacir vardır.

YÖNETİM VE ASKERLİKTE BOŞNAKLAR

Yakın dönemde Türk Silahlı Kuvvetleri içerisinde üst kademelerde vazife ifa etmiş bulunan Haymana doğumlu muhacir kökenli vatandaşlarda bulunmaktadır. Tespit edilebilen ikisi Karapınar köyünde doğan E. Tuğgeneral Necdet Tuna ve Avşar doğumlu E. Tuğgeneral Mehmet Ali Erdoğan’dır. Erdoğan 1994-1995 senelerinde Bosna Barış Gücü Komutanlığı vazifesini üstlenmiştir. Muhacir kökenli vatandaşlar ilerleyen süreçlerde siyasi alanda da aktif rol almışlardır. 1971-1973, 1973-1977 ve 1989-1994 dönemlerinde Polatlı ilçesi Belediye reisliği (DYP) yapmış olan Tatar kökenli Fikret Sururi Evirgen (1934-2004) buna iyi bir örnektir.

KAYNAKLAR

 -https://www.haymana.gov.tr/ilcemiz-nufusu

-nufusu.com

-Dr. Yunus Pustu ,Osmanlı Döneminde Haymana’ya Muhacir İskânına Genel Bir Bakış..Sakarya Zaferi ve Haymana V,Yayına Hazırlayanlar Temuçin F. Ertan ,Hakan Uzun

Ankara – 2023

-Enver YURTDAŞ,Haymanadaki Aşiretler ve Boylar,Haymana Belediyesi Başkan Yrd,Sakarya  Meydan  Muharebesinden Cumhuriyetin 100.yılına Haymana,Ankara • 2025