Sandžaka Tugayı (1. Sandžačka Brigada) – ARBiH

Bosna-Hersek Cumhuriyeti Ordusu (ARBiH) içinde resmi olarak kurulan en bilinen birlik:

1. Sancak Tugayı

• 1992’de kurulmuştur.

• Savaş boyunca farklı cephelerde görev aldı.

• Tugayda Novi Pazar, Tutin, Sjenica, Bijelo Polje, Prijepolje, Rožaje gibi şehirlerden gelen gönüllüler yer aldı.

Bu birlik, özellikle Sarajevo, Herzegovina, Goražde, Visoko ve Zenica çevresinde görev yaptı.

“Plav–Gusinje” Gönüllüleri

Karadağ sınırındaki Plav ve Gusinje ilçeleri Müslüman/Boşnak nüfusuyla bilinir. Bu bölgeden:

• Çok sayıda genç Bosna’ya gönüllü olarak geçip saflara katıldı.

• Özellikle Patriotska Liga ve sonrasında ARBiH içinde yer aldılar.

Novi Pazar’ın Rolü

Novi Pazar savaşa doğrudan dahil olmadı, fakat:

• Bosna için en büyük lojistik merkezlerden biri oldu.

• Gönüllüler buradan Bosna’ya geçti.

• Tıbbi yardım, gıda, insani yardım ve savaşçı akışı buradan sağlandı.

• Şehirde savaş yıllarında sürekli bir baskı, tehdit ve paramiliter saldırı riski vardı.

Önemli Sancaklı Komutan ve Şehitler

Sancağın savaşta önemli isimleri vardır; bazıları:

• Ejup Ganić – Bosna Savaşı döneminde Devlet Başkanlığı Konseyi üyesi (aslen Sancaklı bir aileden).

• Muamer Ajanović, Nazif Ademović, Kemal Ademović gibi ARBiH komutanları.

• Sancak’tan yüzlerce şehit var; çoğu Bosna’da savaşırken hayatını kaybetti.

BAZI SANCAKLI KOMUTANLAR

Kemal Ademović (Sancak – Novi Pazar)

Görev: Bosna-Hersek İçişleri Bakanlığı Özel Birlik Komutanı, daha sonra Bosna İstihbarat Teşkilatı (AID) üst düzey komutanı.

Doğum: Novi Pazar

Tanınma sebebi:

• Saraybosna’nın savunmasında kritik rol oynadı.

• Sancaklı gönüllülerin Bosna’ya organize geçişini koordine eden çekirdek kadroda yer aldı.

• ARBiH ve AID içinde en yüksek rütbeye ulaşan Sancak kökenli isimlerden biridir.

2. Muamer Ajanović (Sancak – Tutin)

Görev: ARBiH saha komutanı, Zelene Beretke içinde aktif.

Özellik:

• Saraybosna çevresinde özellikle Dobrinja, Hrasnica ve Mojmilo bölgelerinin savunmasında etkili oldu.

• Gönüllü Sancak gruplarının Saraybosna içi yerleşimini ve cephe pozisyonlarını yönetti.

⭐ 3. Nazif Ademović (Sancak – Novi Pazar)

Görev: ARBiH birlik komutanı

Tanınma:

• İlk gönüllü Sancak ekiplerinin Bosna’ya girişinde yer aldı.

• Saraybosna şehir savunma operasyonlarında bulundu.

⭐ 4. Risad Ribić (Plav – Gusinje bölgesi)

Görev: ARBiH Doğu Bosna birlikleri komutanı / sahra komutanı

Tanınma:

• Goražde ve Foča hatlarında savaştı.

• Plav–Gusinje gönüllü grubunun liderlerinden biriydi.

⭐ 5. Šefko Alomerović (Sjenica)

Görev: Patriotska Liga ve ARBiH organizasyonunda yerel koordinatör

Özellik:

• Sjenica ve Tutin’den Bosna’ya giden gönüllü akışında kilit rol.

• Askerî-politik koordinasyon görevinde bulunmuştur.

⭐ 6. Hamdo Radić (Prijepolje)

Görev: ARBiH saha komutanı

Özellik:

• Mostar hattında ve Orta Bosna’da görev aldı.

• Gönüllü müfrezelerin eğitiminden sorumluydu.

⭐ 7. Ejup Ganić (Aile kökeni Sancak – Gacko / Sjenica bağlantısı)

Görev: Bosna-Hersek Cumhuriyeti Başkanlık Konseyi Üyesi

Önemi:

• Askerî-siyasi karar mekanizmasının en üst düzeyindeki Boşnak liderlerden.

• Sancak kökenli bir aileden geldiği için Sancaklı gönüllülere yönelik siyasi himaye ve destek konularında önemli bir figürdü.

⭐ 8. Hajrudin “Hak” Šabanović (Rožaje)

Görev: ARBiH gönüllü birliği komutanı

Özellik:

• Rožaje’den çok sayıda genci toplayarak Bosna’ya götüren liderlerdendi.

• Özellikle Sarajevo–Visoko hattında savaştı.

⭐ 9. Nijaz Dervišević (Novi Pazar)

Görev: ARBiH tabur komutanı

Özellik:

• Saha birimlerinin lojistik ihtiyaçlarını sağlayan Sancaklı kadronun içinde bulunmuştur.

⭐ 10. Enis Eminagić (Tutin)

Görev: Zelene Beretke içinde tim komutanı

Özellik:

• Saraybosna’da sokak savaşı ve şehir içi savunma operasyonlarına katıldı.

Daha az bilinen ama önemli Sancaklı saha komutanları

Aşağıdaki isimler literatürde sık geçer:

• Mirsad Halilović (Tutin)

• Adnan Hadžić (Sjenica)

• Jasmin Rebronja (Novi Pazar)

• Almir Mehovac (Rožaje)

• Sead “Medo” Ramović (Bijelo Polje)

• Samir Kalač (Tutin)

Bu grubun çoğu müfreze lideri, keskin nişancı timleri komutanı veya bölüğün sağ kolu konumundaydı.

Savaşa Katılan Gönüllü Sayısı

Kesin rakamlar olmamakla birlikte tarihçilerin ortak değerlendirmesi:

Sancak’tan Bosna’da savaşan gönüllü sayısı 8.000 – 12.000 arasındadır.

Bu rakam, bölgenin nüfusu dikkate alındığında oldukça yüksek bir katılım anlamına gelir.

Sancaklıların Resmî Olarak Yer Aldığı Tugaylar

Sancak’tan (Novi Pazar, Tutin, Sjenica, Rožaje, Bijelo Polje, Plav-Gusinje) gelen gönüllülerin ana iskeletini oluşturduğu resmî tugay:

1. Sandžaka Brigada (1. Sancak Tugayı) – ARBiH

Kuruluş: 1992

Bağlı olduğu kolordu: 1. Kolordu (Sarajevo) → daha sonra operasyonel bağlılık değişmiştir.

Komutanlar: Sancak kökenli saha komutanları + ARBiH kadroları

Bileşimi:

• Novi Pazar Grubu

• Tutin Grubu

• Sjenica Grubu

• Rožaje Grubu

• Plav–Gusinje Gönüllüleri

• Görev aldığı bölgeler:

• Saraybosna cephesi

• Visoko–Kakanj hattı

• Goražde

• Konjic–Jablanica hattı

⭐ Bu tugay, Bosna Savaşı’ndaki en büyük Sancaklı oluşumdur.

II. Sancaklıların Ağırlıklı Olduğu Diğer Tugaylar

Bu tugaylar tamamen Sancaklı değildir ama içinde bölük, tabur ve müfrezeler hâlinde çok yoğun Sancaklı savaşçı bulunuyordu.

2. 109. Viteška Brigada (Sarajevo)

• Zelene Beretke’den gelen Sancak grupları ilk olarak bu tugaya dağıtıldı.

• Özellikle Dobrinja, Hrasnica, Butmir hatlarında görev aldılar.

3. 105. Vogošća Brigada

• Novi Pazar ve Tutin’den gelen gönüllüler burada yoğunluk gösterdi.

4. 101. Slavna Brigada – Sarajevo

• Sancaklı timler şehir içi savunmada görev yaptı.

5. 82. “Zlatni Ljiljani” Brigada – Goražde

• Plav–Gusinje’den gelen savaşçılar bu tugayda ağırlıktaydı.

6. 303. Brigada – Visoko

• Rožaje ve Sjenica grubunun önemli kısmı bu tugaya bağlandı.

7. 118. Brigada – Konjic

• Mostar–Konjic hattına gönderilen Sancaklı gönüllüler bu birliğe kaydedildi.

III. Sancaklıların Kurduğu / Ağırlıkta Olduğu Taburlar ve Müfrezeler

Aşağıdaki taburlar doğrudan Sancaklı gönüllüler tarafından oluşturulan veya tamamen Sancaklılardan oluşan birliklerdir.

A. Sancaklı Taburlar (Tam Liste)

**1. “Sandžački Dobrovoljački Bataljon”

(Sancak Gönüllüler Taburu)**

• Saraybosna çevresinde 1992-93 arasında aktif.

• Novi Pazar, Tutin, Sjenica ve Rožaje’den gelen ilk gönüllülerden oluşuyordu.

2. “Plav–Gusinje Dobrovoljački Bataljon”

• Doğu Bosna (Goražde, Foča hattı)

• Tamamı Karadağ’ın Plav–Gusinje bölgesinden gelen gençlerden kuruldu.

3. “Rožaje Mujahidin / Rožajski Bataljon”

• Resmî ARBiH taburu

• Rožaje’den gelen gönüllülerden oluşan saha birliği.

4. “Tutin Müfrezesi” (Tutinci Odred)

• Tutin’den gelen savaşçıların oluşturduğu birlik

• Mojmilo, Dobrinja ve Hrasnica hatlarında savaştı.

5. “Sjenica Müfrezesi”

• Sjenica’dan gelen gönüllüler

• Şehir savunması ve yakın muharebe görevlerinde yer aldı.

6. “Novi Pazar Savaşçı Grubu”

• Farklı tugaylara dağıtıldı ama ortak kayıt ve komuta altında hareket etti.

B. Diğer Özel Birlik ve Gruplar

7. “Patriotska Liga – Sandžak Odred”

• Savaşın en başında Sancaklı gönüllüleri Bosna’ya taşıyan çekirdek örgüt.

8. “Zelene Beretke – Sandžak Grubu”

• Saraybosna savunmasının ilk dönemindeki en etkili Sancaklı çekirdek güç.

9. Keskin Nişancı ve Keşif Timleri

• Sancaklı savaşçılar özellikle şehir içi keskin nişancı timlerinde dikkat çekti.

• Öne çıkan timler:

  • Tutin Keskin Nişancı Timi

  • Rožaje Keşif Timi

  • Novi Pazar Şok Timi

IV. Toplam Katılım (Genel Değerlendirme)

Tarihçilerin kabul ettiği rakam:

Sancak’tan Bosna Savaşı’na katılan gönüllü sayısı: 8.000 – 12.000

Bu sayı Bosna dışındaki en büyük Boşnak savaşçı katılımıdır.