“BOSANSKİ JEZİK” VE “BOŠNJAČKİ JEZİK” İSİM VEYA SIFATLARININ TÜRKÇE’DEKİ KARŞILIĞI TEK KELİME OLAN “BOŞNAKÇA” ‘DIR !
21 Şubat Ana Dil Günü vesilesi ile bu yazımızda “Boşnakça (bošnjački)” terimini kim icat etti ve Boşnakların neden kendi dillerine Boşnakça (bosanski) dediklerini ve buna Boşnakça (bosanski) demeleri gerektiğini anlatacağız !
Siyasi ve ulusal açıdan, Sırp ve Hırvat (yalan) tarihçiliği “Boşnak dili (bošnjački jezik)” terimini ilk kez kullandıklarında, bu iyi bir durum olmuştu çünkü, aslında Bosna ve Boşnakların varlığını kabul ediyorlardı, ki bu daha önce defalarca inkar ettikleri terimlerdi.
Öte yandan dilsel açıdan bakıldığında “Boşnakça (bošnjački)” terimi Boşnakça (bošnjački) ismine yönelik saldırılardan sadece bir tanesidir.
Modern adlandırma bağlamında, “Boşnak dili (bošnjački jezik)” tanımı, Saraybosnalı Hırvat dilbilimci, Hırvat Demokrat Birliği’nin (HDZ) kurucu ortağı ve başkan yardımcısı ve bir süredir ilk Hırvat cumhurbaşkanı Franjo Tuđman’ın yardımcısı olan akademisyen Dalibor Brozović’in bir icadıdır.
Yirmi yıl önce bunun hakkında yazmaya başlamıştı.
Onunla aynı zamanda, Sırp Bilimler ve Sanatlar Akademisi SANU’nun desteklediği Sırp Dilinin Standardizasyonu Komitesi’nin etrafında toplanan bir grup Sırp dilbilimci de aynı propaganda üzerinde çalıştı.
Bu kampanyaya Bosna Hersek’teki Bosnalı Sırp siyasi yapısı RS’nin siyasi liderliğinin de katkıda bulunduğunu belirtmek gerekir.
Şöyle ki, 2014 yılı sonunda Bosnalı Sırp lideri Željka Cvijanović ile bir kadın arasında RS Ulusal Meclisi’nde çoğunluk oluşturmak amacıyla yapılan telefon görüşmesinin ses kaydı kamuoyuna ulaştı. Medyada “Papak” olarak bilinen bir olaydı.
Neredeyse tesadüfen, muhatap Željka Cvijanović ona şu sözlerle hitap etti: “Bu hikayeyi devam ettirmeye zorlayabilir miyiz (kullanabilir miyiz) diye sormak istedim…, Miloš Kovačević’i zaten Boşnakça/Boşnak dili (bosanski/bošnjački jezik) hikayesiyle medyaya çıkması için görevlendirdik”; Cvijanović buna cevap veriyor: “Onu savunan gitsin elbette.” Bunun hakkında konuşmak, açıklamak ve bir gösteri yapmak akademik camiaya kalmış bir şey … evet.
Adı geçen Komite, Şubat 1998’deki ilk Kararında Boşnakça dili (bosanski jezik) konusunu ele aldı.
Kurul, ilk açıklamasında şöyle diyor: “bosanski ve bošnjački” her iki sıfat da (sıfatlar / atributa, kletika) Sırp dili standardındaki sözcük oluşumuna uygundur.
Her ikisi de, öncesinde aynı hidronim (suyun aktığı veya toplandığı yer kokenli isim Bosna Nehri, yani etnik gruplarla (köy, kasaba, bölge sakinlerinin adları) – Boşnakça (şu ana kadar çok yaygın, yalnızca bir yerli, ‘ülke’ anlamında) ve Boşnak’la (Bosanac) gelen Bosna toponimiyle ilgilidir.”
Her ne kadar bu Açıklamada hem “bosanski” hem de “bošnjački” sıfatlarının Bosna toponimiyle ilgili olduğu açıkça tanımlanmış olsa da, bu durum Boşnak terimini reddeden ve Boşnakça (bosanski) sıfatının Boşnak’tan (Bošnjak) türetilemeyeceğini açıkça söyleyen günümüzün Sırp siyasi seçkinleri için geçerli değildir.
Hiçbir çekince olmadan şunu söylemek gerekir ki, “Boşnakça (bosanski)”, “Boşnak (Bošnjak)”tan türemiştir.
Burada, artzamanlı olarak daha eski, biçimlendirici bir temelden farklı türevler türetmek mümkündür, böylece etnik (veya etnonimler) Bosana-ac ve Bosana-jak oluşur ve aynı biçimlendirici temelden kthetic (sıfat) bosan – + – ski’yi sonekle türetmek mümkündür.
Veya hem Boъnъ-ac hem de Boъnъ-jak’tan Boşnakça sıfat/isim türetilmiştir (ъ = a); tıpkı Pol – (j)ak, pol – ski’den Lehçe türetildiği ve Slovenya – ac ve Makedon – ac, sloven – ski’den ve Makedon – ski türetildiği gibi.
Bu nedenle, Boşnakların dili Boşnakça olan Bosna’da yaşadığı tamamen haklı ve her şeyden önce yaygın bir bilgidir ve bu, Boşnaklarla Boşnakça dili arasındaki bağlantının oldukça yaygın olduğunu doğrulamak ve sonuçlandırmak için yeterli olacaktır.
Aksi halde sıfat, yani Boşnakça dilin adı, Slovence sıfat veya isminin Slovenler’den türetildiği gibi Boşnak’tan Boşnqk-ça türetilmiştir, aksi taktirde o zaman dilin adı “bosanski” değil “bosanački” olacaktır.
Çünkü Slav adı/sıfatı doğrudan Slovenya’dan değil, Sloven – ac’tan oluşturulduğu için, tıpkı Makedonca’nın doğrudan Makedonya’dan değil Makedon – ac’tan oluşması gibi, Sırpça’nın doğrudan Sırbistan’dan değil de Srb – in’den oluşması gibi, bu nedenle yine Slovence adı/sıfatı Sırpça’da yasaklanmış ve Boşnakça’nın Boşnak olması gerektiği argümanı olarak kullanılan Slovence’ye aşılanmıştır.
Örneğin istenirse Ukrayna-ca dili terimi hem Ukrayna-lı hem de Ukrayna’dan tÜretilebilir. Ama doğrudu Ukraynaca’nın Ukraynalı’dan da tüketilmelidir (çünkü ülkeler, coğrafya, bölge ve yer konuşmaz, insan, halk, ulus konuşur). İstenirse Makedon-ya’dan Makedon-ca, Sloven-ya’da. Sloven-ce de türetilebilir. Mesele türetmek değildir, mesele dili kimin konuştuğudur. Konuşanlar Makedonlar ve Slovenlerdir !
Dolayısıyla Boşnakça yani (bošnjački) ve (bosanski) isim/sıfatlar tamamen aynı yaratıcı model üzerinden oluşturulmuştur.
Örneğin karşı argüman olarak Bošnja’nın (Bosna yerine) olmadığını iddia eden kişi, allomorfların ve morfemlerin ne olduğunu öğrenmelidir.
Yazının Boşnakça linki:
https://www.facebook.com/share/18kELJBbcr/
allomorfların ve morfemler nedir, aralarındaki fark için link:
https://www.differencebetween.com/difference-between…/
Yazının kaynağı: “Edicija Bošnjaci”, Bosanski jezik, Jasmin Hodžić
Kaynak: NUSRET SANCAKLI
