Süleyman Paçariz (Sulejman Pačariz), İkinci Dünya Savaşı sırasında Sancak (Sandžak) bölgesinde faaliyet gösteren ve “Paçarizovci” olarak bilinen Müslüman milis birliğinin komutanı olan dini lider ve askerdir.

İşte Süleyman Paçariz ve Sancak Müslüman milisleri hakkında temel bilgiler:

Süleyman Paçariz Kimdir?

• Askeri ve Dini Kimlik: 1900 doğumlu olan Paçariz, aslında bir İslam alimi (Hafız) ve imamdır. Savaşın başlamasıyla birlikte bölgesindeki halkı korumak amacıyla silahlı bir birlik kurmuştur.

• Sancak Milisleri Komutanı: Prijepolje (Hisarcık) merkezli Müslüman milis birliğine komuta etmiştir. Birliğindeki askerlerin ona olan bağlılığından dolayı bu gruba “Paçarizovci” denilmiştir.

• İdeolojisi: Temel amacı, Sancak bölgesindeki Müslüman Boşnak ve Arnavut nüfusu Çetniklerin (Sırp milliyetçileri) saldırılarına karşı korumaktı. Bu amaçla dönem dönem İtalyan ve Alman güçleriyle iş birliği yapmıştır.

Sancak Müslüman Milisleri (Sandžačka muslimanska milicija)

• Kuruluş Amacı: 1941 yılında Yugoslavya’nın işgali sonrası oluşan otorite boşluğunda; Sancak halkını hem Sırp milliyetçisi Çetniklerin katliamlarından hem de Partizanların baskısından korumak için yerel halk tarafından kurulmuştur.

• İttifaklar: Milisler, varlıklarını sürdürebilmek için stratejik nedenlerle önce İtalyan işgal güçleriyle, ardından İtalya’nın çekilmesiyle birlikte Alman güçleriyle (özellikle SS birlikleriyle) iş birliği yapmışlardır.

• Çatışmalar: En şiddetli çatışmalarını Sırp Çetniklere ve Yugoslav Partizanlarına karşı vermişlerdir. Özellikle 1941’deki Sjenica (Seniçe) Muharebesi‘nde Partizan saldırısını püskürtmeleriyle bilinirler.

Savaşın Sonu ve Akıbeti

1945 yılında savaşın sona ermesi ve komünist Partizanların zafer kazanmasıyla birlikte Süleyman Paçariz yakalanmıştır. Yapılan yargılama sonucunda savaş suçlusu ilan edilmiş ve idam edilmiştir.

1. Bölgesel Savunma ve Stratejik Konum

Sancak bölgesi, İkinci Dünya Savaşı sırasında Karadağ, Sırp ve Arnavut nüfusun kesişim noktasında yer aldığı için son derece kritik bir bölgeydi. Paçariz’in liderliğindeki milisler, özellikle Prijepolje, Sjenica ve Nova Varoş üçgeninde faaliyet gösterdi.

• Çetnik Tehdidi: Sırp milliyetçisi Çetnikler (Draža Mihailović’e bağlı birlikler), Sancak ve Doğu Bosna’daki Müslüman nüfusu bölgeden temizleyerek “Homojen bir Sırbistan” kurmayı hedefliyordu. Paçariz, bu katliamları durdurabilen nadir yerel liderlerden biriydi.

• Partizanlarla İlişkiler: Başlangıçta Tito’nun Partizanları ile Çetniklere karşı ortak hareket etme girişimleri olsa da, Partizanların komünist ideolojisi ve dini yapılarla çatışması nedeniyle Paçariz, Partizanlara karşı sert bir cephe almıştır.

 

2. Almanlarla İş Birliği ve Waffen-SS İlişkisi

1943’te İtalya teslim olduktan sonra Sancak bölgesi Alman kontrolüne girdi. Almanlar, Partizanlara karşı bölgeyi elde tutmak için Paçariz’in milislerini silahlandırdı.

• SS “Polizei-Selbstschutz-Regiment Sandschak”: Paçariz’in birlikleri, Alman komutası altında resmi bir statü kazandı. Bu alay, bölgedeki Partizan hareketliliğini bastırmak için kullanıldı.

• Rütbesi: Paçariz’e Almanlar tarafından “SS-Obersturmführer” (Üsteğmen) rütbesi verildi. Ancak o, her zaman bir imam/hafız kimliğini ön planda tuttu.

3. Sjenica (Seniçe) Muharebesi (Aralık 1941)

Bu muharebe, Paçariz’in askeri kariyerindeki en önemli dönüm noktalarından biridir. Partizanlar, Sjenica kasabasını ele geçirmek için büyük bir saldırı düzenledi. Paçariz ve adamları, sayıca az olmalarına rağmen şehri savundular ve Partizanları ağır bir yenilgiye uğrattılar. Bu zafer, onun bölgedeki efsanevi statüsünü pekiştirdi.

4. Tarihsel Değerlendirme ve Tartışmalar

Süleyman Paçariz figürü bugün hala tartışmalı bir konudur:

• Boşnak Bakış Açısı: Birçok kişi onu, Boşnak halkını Çetnik katliamlarından kurtaran bir kahraman ve direnişçi olarak görür. Eğer o ve milisleri olmasaydı, Sancak’taki Müslüman nüfusun Doğu Bosna’daki gibi büyük bir soykırıma uğrayacağı savunulur.

• Resmi Tarih (Yugoslavya/Sırbistan): Komünist Yugoslavya dönemi ve modern Sırp tarih yazımı, onu Nazi işbirlikçisi bir savaş suçlusu olarak tanımlar.

5. Ölümü

Savaşın sonunda Partizanlar bölgeye hakim olunca, Paçariz geri çekilmeye çalıştı ancak yakalandı. 1945’te yapılan kısa bir yargılamanın ardından kurşuna dizilerek idam edildi. Mezarı bugün hala tam olarak bilinmemektedir, ancak Sancak bölgesindeki halk arasında hatırası türküler ve hikayelerle yaşamaktadır.