Çanakkalede Savaşan Boşnak Gazi: Hafız Hivzo Škrijelj
Sancaklı Boşnak Gönüllülerden, Yenipazarlı Bayraktar Hafız Hivzo Şkriyely
20. yüzyılın fırtınalı ilk yarısında, Yenipazarlı merhum hafız Hivz Şkriyely’in adı, Sancak’ın toplumsal hafızasında yer etti. 1893 doğumlu Şkriyely, gençliğinde bilgili bir adam, bir Kur’an hafızı, aynı zamanda cesur bir savaşçı olarak tanındı.
Çanakkale Savasları’na Sancak’tan katılan gönüllünun (Đurumlija) hikâyesi, bugün bile Sancaklı’nın hayatındaki favori konulardan biridir.
Osmanlı Devleti, Çanakkale Boğazı’nı İtilaf Devletleri’nden savunurken, binlerce asker arasında Cunulliya (Đurumlija / Curumliya) olarak bilinen Sancaklı Boşnak gönüllüler de vardı.
Hafız Hivzo Škrijelj, Çanakkale savaş meydanında Novi Pazar’dan (Yenipazar) gelen Sancak gazilerinin sancağını taşıdı. Çatışmada ağır yaralandı.
Savaşın ardından Budapeşte’deki bir fotoğrafçının vitrininde elinde bayrak tutan bir atlının fotoğrafı belirdi. Fotoğrafın altında “Çanakkale Savaşı’ndan Meçhul Boşnak Gönüllü” yazıyordu. Askerler fotoğrafı hemen tanıdılar; bu, Novi Pazar’dan Hafız Hivzo’ydu.
Sancak Müslümanlarının Avrupa ve Orta Doğu savaş alanlarına götürülmesi olgusu bugün hâlâ araştırma konusudur.
Avusturya-Macaristan, 1915’te Sancak’ı işgal ettikten sonra, Boşnakları “İslam” ve Osmanlı İmparatorluğu’nun yeniden kurulması için savaşmaya ikna etmek amacıyla güçlü bir propaganda ve seferberlik yürütmüştür.
Böylece, çoğunluğu 18-50 yaşları arasında olan binlerce insan, Ukrayna’daki Galiçya cephesine ve başta Çanskkale olmak üzere diğer cephelere götürüldü. Birçoğu hayatını kaybetti ve sadece birkaçı geri döndü (yaklaşık onda biri).
Savaş sonrası Sancak nüfusunun azalmasının bir nedeni de budur.
Novi Pazar sakinlerinin ifadelerine göre, Hafız Hivzo Škrijelj, II. Dünya Savaşı sırasında cesareti, bilgeliği ve otoritesiyle hem Boşnakların hem de Sırpların hayatını kurtardı. Savaş yıllarının ardından hayatını dine ve cemaate adayarak Novi Pazar’daki Letlek Camii’nin imamı olarak görev yaptı.
1967 yılında aramızdan ayrıldı ve geride hafızı, sancaktarı, gaziyi ve komşunun koruyucusunu bir araya getiren bir şahsiyetin hatırasını bıraktı.
Hafız Hivzo Şkriyely, yanılsamaların, propagandanın veya samimi inançların rehberliğinde, anavatanlarından uzakta tarih yazmaya giden ve birçoğu bir daha geri dönmeyen Sancaklı Bosnak halkının bir döneminin ve bir neslinin sembolü olmaya devam ediyor.
Kaynak: Sandzacke.rs
Yazı: Teufik Tahirbegoviç
Tercüme: Nusret SANCAKLI
