Boşnak kelimesi Türkçe bir kelime değildir ve “boş kafa” anlamına gelmez. Ancak yıllardır sosyal medyada, “Boşnak” kelimesinin Türkçe kökenli olduğu iddiası yayılırken, bu kelimeye aşağılayıcı bir anlam yüklenmeye çalışılmaktadır. Kötü niyetli kişiler ve Boşnak düşmanları, Türkçe’deki “boş” kelimesinin boş, anlamsız veya içeriksiz anlamına geldiğini iddia ederken, “njak” ekine de aşağılayıcı bir anlam yüklemeye çalışmaktadırlar. Bu tür iddialar dilbilimsel sahtekarlıktır ve Boşnak adının tarihi veya etimolojisiyle hiçbir ilgisi yoktur.

Yazar: Daniel Toljaga

Boşnaklar veya eski adıyla Boşnjani, bir halk ve etnik isim olarak, Osmanlıların bu bölgelere gelişinden çok önce var olmuş- lardır. İsim, Orta Çağ Bosna’sı ile ilişkilidir ve Bosna’nın tarihi ve dilsel bölgesine aittir. Kökeni Türkçe’de aranmamalı- dır, Osmanlıların gelişi sonucu da ortaya çıkmamıştır.

Bu isimle ilgili önemli tarihi izlerden biri Orta Çağ’a kadar uzanmaktadır. Bošnjani biçimi, 12. yüzyıla ait yazılı kaynaklarda geçmektedir ve 1166 yılı, Bosna adının ve sakinlerinin o dönemin daha geniş siyasi ve tarihi bağlamında yer aldığı yıl olarak sıklıkla vurgulanmaktadır.

Ortaçağ bağlamında Boşnaklar adı, yalnızca tek bir dini toplulukla sınırlı değildi. Bosna’nın sakinlerini, yani Bosna bölgesiyle ve Ortaçağ Bosna’sının siyasi topluluğuyla ilişkilendirilen insanları ifade ediyordu. Nüfus arasındaki dini farklılıklar, Bosna bölgesine ve tarihi kimliğine ait olma duygusunu otomatik olarak ortadan kaldırmıyordu.

Bu nedenle, modern ulusal kimlik kavramının Orta Çağ’a mekanik olarak uygulanamayacağını anlamak önemlidir. Bununla birlikte, Boşnaklar teriminin tarihsel kullanımı, kelimenin ve ondan ortaya çıkan kimlik çerçevesinin derin köklere sahip olduğunu ve Osmanlı döneminde ortaya çıkmadığını göstermektedir.

Boşnak ve Boşnak isimleri hakkındaki tartışmalarda dilsel oluşum meselesi özel bir yer tutmaktadır. Boşnak dilinde, belirli bir bölgenin, özelliğin veya kavramın üyeleri ve insanlar için kullanılan isimlerin farklı şekillerde oluşturulduğu birçok örnek bulunmaktadır. Bu nedenle, bir kelimenin kökeni, başka bir dilde tamamen farklı anlamlara gelen parçalara keyfi olarak bö- lünerek belirlenemez.

Bu keyfi yorumlama, “boš” ve “njak” kelimelerinin birlikte aşağılayıcı bir anlam taşıdığı efsanesinin temelini oluşturmaktadır Bir kelime, parçalarını bir dilden alıp sonra onlara başka bir dilden bir anlam yükleyerek analiz edilemez. Bu tür bir yöntem ciddi bir etimolojik analiz değildir.

Bu anlamda, Boşnak kelimesini Türkçe kelimelerin birleşimi olarak açıklama girişimi, dilin basitleştirilmesi ve manipülasyo-nunu temsil etmektedir. Bir etnonimin kökenini belirlemek için, tarihsel kullanımına, en eski yazılı izlerine, dilsel gelişimine ve belirli bir topluluğun üyeleri tarafından nasıl kullanıldığına bakmak gerekir.

Tarihsel olarak, Boşnak terimi Bosna ve onun tarihi geleneğiyle bağlantılıdır. Bu nedenle, kökeni, tek tek kelimelerin keyfi yorumlarına dayanan modern internet iddialarına indirgenemez.

Özellikle Boşnak ve Boşnakça terimleri arasında ayrım yapmak önemlidir. Boşnak öncelikle coğrafi ve bölgesel bir tanım- lama iken, Boşnak bir halkın adıdır. Bosna, Boşnakların anavatanıdır, ancak Boşnak olmak ulusal bir kimlik olarak Bosna’ya bölgesel olarak ait olmakla aynı şey değildir.

Bu nedenle bugün bile Bosna Hersek dışında, Sancak’ta, Karadağ’da, Sırbistan’da, Kosova’da, Hırvatistan’da, Kuzey Make- donya’da ve dünyanın dört bir yanında yaşayan Boşnaklardan bahsedebiliriz. Onların milliyeti, mevcut ikamet yeriyle değil, halka ve kimliğe ait olma duygusuyla belirlenir.

Bu durum, Boşnak kimliği meselesinin tarihsel olarak çeşitli siyasi baskılar, sınır değişiklikleri ve asimilasyon girişimleriyle bağlantılı olduğu Sandžak’ta özellikle önemlidir. İşte tam da bu nedenle Boşnak adı üzerindeki tartışma sadece dilsel bir mesele değildir. Aynı zamanda tarihsel hafıza ve bir halkın kendi adını ve kimliğini belirleme hakkı meselesidir.

Sosyal medyada yayılan dezenformasyon genellikle kişinin kendi kimliğine şüphe düşürmeyi amaçlar. Birine adının aslında aşağılayıcı veya küçük düşürücü bir anlama geldiğini açıklama girişiminde bulunulduğunda, bu sadece dilin yanlış yorumlan- ması değildir. Bu tür iddialar, kimliği küçümseme ve inkar etme yönündeki daha geniş bir girişimin parçası olabilir.

Bu nedenle, tarih ve dil hakkında konuşurken, viral paylaşımlara ve kelimelerin keyfi yorumlarına değil, gerçeklere,kaynakla- ra ve ciddi araştırmalara dayanmak önemlidir.

Boşnak adı, kendine özgü bir tarihe, derin köklere ve bu adı taşıyan insanların kimliğinde kendine özgü bir yere sahiptir. Anlamı internet yorumları veya siyasi manipülasyonla değil, tarih, dil ve yüzyıllardır süregelen gelenekle belirlenir.

İşte tam da bu nedenle, “Boşniak” kelimesinin “boş kafa” anlamına geldiği veya Türkçe kökenli olduğu yönünde iddialar ortaya çıktığında, bunlara sessizlikle değil, gerçeklerle, bilgiyle ve argümanlarla cevap verilmelidir.

Çünkü tarihini bilen bir kimliğin tartışılması çok daha zordur.

Kaynak: Sandzacke.rs