DUBROVNİK ARŞİVLERİNDEKİ BELGELER BÖLGE TARİHİNİ YENİDEN YAZIYOR: SANCAK’IN GİZLİ MİRASI
Dubrovnik Arşivi’nden gün yüzüne çıkan yeni belgeler, Sancak ve çevresinin tarihsel perspektifini kökten değiştirecek veriler sunuyor. Özellikle 17. yüzyılın ikinci yarısında Yeni Pazar (Novi Pazar), Dubrovnikli tüccarların yoğun olarak yaşadığı bir merkez konumundaydı. Bazı kayıtlara göre bu dönemde şehirdeki Dubrovnikli nüfusu, yerel Boşnak nüfusuyla yarışacak düzeye ulaşmıştı.
Dubrovnikli tacirler, Adriyatik’ten Balkanlar’ın içlerine uzanan ticaret yolları üzerinde geniş bir ağ kurmuşlardı. Bu güzergâh boyunca onlarca ticari istasyon ve yerleşim birimi tesis edilmişti. Bu stratejik noktalardan biri de Peşter Yaylası’nda, günümüzdeki Ugao (Uğul) köyü yakınlarında yer almaktaydı.
SINIR TANIMAYAN BİR TİCARET ELİTİ
Dubrovnikli tüccarlar, Balkanlar’ın en eğitimli, en donanımlı ve adaptasyon yeteneği en yüksek topluluklarından biriydi. Bu yönleriyle tarihsel süreçte Yahudiler ve Ulahlar (Cincari) ile benzerlik gösteriyorlardı:
Bulundukları coğrafyanın dilini ve geleneklerini hızla özümsüyorlardı.
Değişen sosyal ve siyasi iklimlere ustalıkla uyum sağlıyorlardı.
Ticari varlıklarını ve hayatiyetlerini korumak adına zaman zaman dini aidiyetlerini dahi değiştirebiliyorlardı.
Çok dilli bir yapıya sahip olan bu elit zümre; kendi ana lehçeleri olan Dubrovnik Şivesinin yanı sıra ticaret ve diplomasi dili olan İtalyanca ve Latinceye hâkimdi. Osmanlı idaresi altındayken Türkçeyi, ticari ilişkileri gereği de sıklıkla Arnavutça ve Yunancayı akıcı bir şekilde kullanıyorlardı. Peşter gibi bölgelerde hızla yerel Bosna lehçesine geçiş yapsalar da ticari disiplinlerini, köklü bağlantılarını ve iş kültürlerini nesiller boyu korumayı başardılar.
YEREL HALKLA BÜTÜNLEŞME VE KİMLİK DEĞİŞİMİ
Sadece birkaç nesil içinde bu tüccar aileler:
Yerel halkla tamamen bütünleşerek bölgenin ayrılmaz bir parçası haline geldiler.
Soyadlarını yerel geleneğe göre (baba adı veya lakaplar üzerinden) güncellediler.
Zamanla Dubrovnik ile olan doğrudan bağları zayıfladı ve koptu.
Bu derin entegrasyon nedeniyle, bugün bölgedeki izleri sürülse de bu ailelerin şeceresini kesin olarak ayırmak profesyonel bir uzmanlık gerektirmektedir.
SAVAŞLAR, GÖÇLER VE GERİ DÖNÜŞ
Büyük Viyana Savaşı (1683-1699) dönemi, bölgedeki Dubrovnik varlığı için bir kırılma noktası oldu. Savaşın yarattığı istikrarsızlık ve misilleme korkusuyla pek çok aile İşkodra Sancağı’na ve bugünkü Karadağ kıyılarına çekildi.
yüzyılda barış ortamının yeniden tesis edilmesiyle birlikte, bu ailelerin bir kısmı Yeni Pazar ve Peşter’e geri döndü. Ancak bu yeni dönemde:
İslamiyet’i kabul ederek bölgeyle olan bağlarını manevi bir boyuta taşıdılar.
İsim ve soyadlarını tamamen yerelleştirdiler.
Ticari birikimlerini bölgenin kalkınması için kullanmaya devam ederek yerel toplumun içinde eridiler.
COĞRAFYADAKİ SİLİNMEYEN İZLER: TOPONİMLER
Sancak genelindeki yer adları, o görkemli kervan yollarının ve ticari hayatın sessiz tanıklarıdır:
Han / Hanişte (Konaklama noktaları)
Latinsko groblje (Latin Mezarlığı)
Dubrovnik / Magazin (Depo ve ticaret merkezi)
Carina / Kaldrma / Drum (Gümrük ve kervan yolları)
SONUÇ: SANCAK’IN DERİN KÖKLERİ
Bugün Sancak bölgesinde —özellikle Peşter Yaylası’nda— yaşayan pek çok ailenin kökeninin Dubrovnikli bu soylu tüccar ailelerine dayanması tarihsel bir gerçektir. Ancak bu mirasın tam olarak aydınlatılması; Dubrovnik arşivlerindeki belgelerin, saha araştırmalarının ve sözlü aile geleneklerinin titizlikle karşılaştırılacağı akademik çalışmalara muhtaçtır. Özellikle Ugao köyü yakınlarındaki Dubrovnik merkezine dair gelecek yeni belgeler, Sancak’ın aile tarihlerine ışık tutacaktır.
Kaynak: https://www.facebook.com/jahija.ugljanin.5
