ELAZIĞLI BOŞNAKLAR

Hazırlayan: Şevket KOÇ-Tarih Öğretmeni ve Boşnak tarihi Araştırmacısı

 

Elazığ Doğu Anadolu Bölgesinde 9.153 km²yi bulan yüzölçümü ile Türkiye topraklarının %1,2’sini oluşturmaktadır.2024 nüfusu 603.941 ‘dir.Osmanlı döneminde Mamurat’il Aziz ve Harput olarak isimlendirilmiştir.

 

Boşnakların Yerleştirilmesi

 

Elazığ Cumhuriyet sonrası Balkan ve Boşnak göçlerine sahne olmuş ilimizdir. Bulgaristan ,Romanya ve Yugoslavya göçmenleri bu toprakların boş kalmaması ve üretim yapılması amacıyla yerleştirilmiştir.

 

1934-35 yılları arasında Türkiye’ye Balkanlardan, gelen ve çoğunluğu Bulgaristan göçmenlerinden oluşan, ancak o devirde Romanya sınırlarında  kalmalarından dolayı Romanya’dan gelenler ve bir kısmı ise Yugoslavya’dan olmak üzere 81.000 göçmen gelmiştir. Göçmenlerin %80’den fazlasını oluşturan 67.000 kadarı Trakya vilayetleri ve Çanakkale’ye, geri kalanı ise Anadolu topraklarına yerleştirilmiştir.

 

1924-26 arasında Karadağ ve Sırbistan arasındaki Sancak bölgesinden gelerek Anadolu’nun ve Trakya’nın çok çeşitli yörelerine yerleştirilen mübadele dışı büyük göçmen

akınından sonraki bu ikinci büyük göçmen akınında bu kez Doğu Anadolu’daki yörelerimiz tercih edilir.Elazığ ve çevresi olarak adlandırılabilecek saha ise özellikle ağırlık verilen bir yerleştirme alanı olarak kendini belli etmektedir. Bu çerçevede sadece Elazığ ve çevresine (Elazığ, Palu, Çemişkezek, Keban, Pertek, Palu) yerleştirilen göçmenler,9 günümüzde Elazığ’daki iki önemli ilçenin de doğmasına sebep olmuşlardır. Bunlardan eski Palu arazisi üzerinde kurulan Kovancılar ile Hazar Gölü kıyısındaki Sivrice ilçe merkezleri, göçmenler

için kurulan yerleşim birimleridir.

Elazığ’a yerleştirilen göçmenler ve yerleşim yerleri şöyledir:

 

–Kovancılar: Bulgaristan, Silistre (Tutrakan ve Kovancılar yerleşmeleri)

• Sivrice: Kosova (Gilan) ve Sancak (Nova Varoş)ve Bulgaristan Dobruca

göçmenleri

• Altınçevre (Erpinik):Kosova Göçmenleri (Gilan şehri ve çevresinden)
• Şahinkaya:Kosova Göçmenleri, Sancak (Sjenica) Göçmenleri,

Makedonya (Manastır) Göçmenleri, Bulgaristan (Razgrad) Göçmenleri.

• Elazığ Merkez: Bulgaristan Silistre (Tutrakan) ve daha az sayıda olmak

üzere Şumnu ve Rusçuk göçmenleri

• Sarıçubuk köyü:Bulgaristan (Silistre ve Dobriç)
• Akçakiraz köyü: Sancak Bölgesi Boşnakları (Terk)
• Yutbaşı köyü:Sancak Bölgesi Boşnakları (Terk)
• Yazıkonak köyü: Sancak Bölgesi Boşnakları (Terk)

 

Görüldüğü üzere Elazığ’a Sancak Bölgesinden gelen Boşnaklar yerleştirilmiş ve bazı yerleştirilen yerlerden başka yerlere ve özellikle şehir merkezlerine göçler olmuştur.

Buraya gelen Boşnakların 1.kuşağın vefat etmiş olması ve 2.kuşaktan itibaren Elazığ’da yerleştirildikleri bölgelerden göç etmeleri nedeniyle sağlıklı bilgi alınamamıştır.Ancak kullandıkları soyadlarına göre bilgi alınabilir.Zira “Türkiye’ye gelen Boşnak muhacirleri Slâv kökenli soyadlarını Türk soyadlarıyla değiştirmek durumunda kalmışlardı. Yeni soyadlarını geldikleri yerlerden esinlenerek alıyorlardı. Bunlardan birkaç örnek: Akova, Sancaklı,Balkan, Boşnak vb. Bazı muhacirlerin söylediklerine göre bu konuda büyük bir sıkıntı duymamışlardı; çünkü Slâv soyadlarıyla farklılıkları daha belirgin olacaktı ve bunu da istemiyorlardı. Devletin politikası da Türk olmayan muhacirlerin Türk toplumuna uymasını bir şekilde destekliyordu.

Boşnakların Türkiye’ye Osmanlıdan beri olan bir kültür yakınlığından dolayı dil bilmemelerine rağmen Türk toplumuna uyum sürecinin çok zor olmadığını görüyoruz.

 Örneğin Sivrice’de yapılan incelemelerde, bu şehirden Bursa’ya göç eden Yenimahalle soyadını taşıyan göçmenler görülmüştür. Yugoslavya’da bir yerlerden göç ettikleri dışında fazla bir şey bilmemekte olan söz konusu ikinci ve üçüncü kuşak sadece kulaktan dolma bazı bilgiler ifade etmişlerdir.

Ailelerin ağırlıklı olarak verdikleri ifadelerde, bir önceki kuşağın Türkçe dışında bir dil konuştuklarını söylemeleri de bunların ya Boşnakça ya da Arnavutça konuştuklarını gösteren bir ifadedir. Ancak soy isim dikkate alındığında Yeni Mahalle, Boşnakça’da Nova Varoş kelimesine denk düşmekte ve bu kelime de Türkiye’ye yoğun göçlerin gerçekleştiği bir

mekânı, Günümüzde Sırbistan’ın güneyinde yer alan, Kuzey Sancak bölgesinin Nova Varoş şehrini göstermektedir. Nova (Yeni) Varoş (Mahalle), Boşnakçadan Türkçeye tam tercüme ile edinilmiş olan ve anavatanı soy isimde yaşatmak üzere seçilmiş bir soy ismi olmalıdır.

 

Nova Varoş bölgesinden 1934 yılında çok fazla sayıda göç edenlerin olduğu görüldüğünden bunların Elazığ’a gelme ihtimalleri daha da güçlenmiştir.

 

Göçün şüphesiz göçmenler açısından sebepleri ise kaynak ülkelerdeki itici durumun başlıca sebepleridir. Söz konusu sebepler incelendiğinde göç edenler için başlıca problemler olarak, baskı ve etnik farklılıklarından kaynaklanan “ötekilik” problemi gibi sebeplerin birincil etken olduğu görülür.

 

Bunların haricinde ulaştığımız diğer bilgilere göre Elazığ Yazıkonak köyünde Seniçe’den gelen Hajdarpaşiç soyundan gelen Çağlar soyadlı aile var. Akova’dan gelen yani Bijelopolje’den gelen Zoroniçi sülalesi önce Ayvoz’a zonra Sivrice’ye yerleşir.1934 -35 li yıllardan bahsediyoruz bu arada.

 

Korucu köyünde Osmanbegoviç sülalesi vardır ve Boşnak geleneklerini devam ettirmektedirler.Yurtbaşı’nda ise Mujagiç,Hadzic sülaleleri vardır. Salkaya’da da Boşnaklar yaşamakta lakin sülale isimleri bilinmediği için isim verememişlerdir.

 

Korucu ve Salkaya’ya Bosna Hersek ve Novipazar ,Yurtbaşı ve Korucu’ya Sancak,Makedonya,Üsküp ,Bosna ve Kosova ile Şehir merkezinde ise Üsküp ve Novipazardan gelenler iskan edilmiştir.

 

Bu yerleşimler Osmanlı’nın ve erken Cumhuriyet’in iskan politikaları kapsamında yapılmıştır.Boşnaklar genelde tarım ve hayvancılıkla uğraşmıştır.İlk gelen kuşaklar Boşnakçayı konuşurken 2. ve 3.kuşak konuşamamaktadır.Bugün bu köylerde Boşnak ve Türk -Kürt aileler birlikte yaşar.

 

 

Boşnaklar Elazığ merkezde Rızaiye ,Hicret ,Kültür ve İzzetpaşa mahallelerinde 20.yy’ın ortasında köylerden gelip burada ikamet etmeye başlamışlardır.Bazı aileler hala Boşnak olduklarını belirtmekle birlikte dil unutulsa da yemek ve hafızalar korunmuştur.Ayrıca Zafran Mahallesinde de birkaç hane Boşnaklar oldugu iddia edilse de bilgiler sınırlı olduğu için net bir bilgi alınamamıştır.Ancak bunlar günümüzde “Boşnak” kimliğinden çok Elazığlı kimliği olarak tanınan ailelerdir.Bazı mahallelerde Boşnak Halil,Bosnalı Ahmet ve Saraylılar gibi takma adlar vardır.

 

Bölgeden Boşnak ve Arnavut evlilikleri de görülmüştür.Bu arada dipnot olarak söyleyelim Sivrice ve Kovancılar ilçeleri Balkan göçmenleri tarafından kurulmuştur.

 

Ayrıca, Elazığ’ın merkez köylerinden Şahinkaya’da da Boşnak göçmenlerin yerleştiği bilinmektedir. Bu köyde, Manastır, Senice ve Bulgaristan’dan gelen göçmen aileler yaşamaktadır

 

Kısacası Elazığ’a Pljevlja ( Taşlıca ),Bijelopolje ( Akova),Sjenica ve Nova Varoş şehirleri ile Bosna ,Üsküp,Novipazar gibi yerlerden gelen Boşnaklar yerleşmiştir.

 

Sülale isimleri olarak Hajdarpaşiç,Zoroniç,Hadziç,Osmanbegoviç,Mujagiç,Hodziç,Kulaç,Derviş,Arifaga ve Hafizaga ve Bajroviç sülaleleri vardır.

 

Kaynaklar:

-Elazığ ve Çevresine Olan Balkan Göçlerinde Kaynak Ülkeler ve Göçün Temel Sebepleri ve Sonuçları ,Yrd. Doç.Dr. İlhan Oğuz AKDEMİR* Arş. Gör. Dr. Bekir Yüksel HOŞ

-nufusune.com

-wikipedia

-chatgpt