ÇANAKKALE BOŞNAKLARI

Hazırlayan: Şevket KOÇ-Tarih öğretmeni ve Boşnak Tarih Araştırmacısı

Çanakkale Marmara Bölgesinde yer alan tarihi ve stratejik öneme sahip bir ildir. Hem Asya hem Avrupa kıtalarında toprakları bulunan ender şehirlerden biridir.·  Çanakkale Boğazı’nın iki yakasında yer alır. Bu boğaz, Marmara Denizi ile Ege Denizi’ni birbirine bağlar.Kuzeybatıda Edirne ve Tekirdağ, doğuda Balıkesir ile komşudur.Hem Avrupa (Gelibolu Yarımadası) hem Asya (Anadolu) yakasında topraklara sahiptir. 2024 nüfusu 2024 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre Çanakkale ilinin toplam nüfusu 568.966 kişidir.bunun  281.873 erkek , 287.093 kadındır.

Çanakkaleye Boşnaklar 1878 yılındaki 93 Harbi’nden sonra iskan edilmeye başlanmıştır.Biga İlçesi’nin Kalafat Köyü,( Rivayete göre 1861 yılında Kalafat’a yerleştirildi ),Lapseki’nin Nusratiye ve Çataltepe Köyü Boşnakların iskan edildiği yerlerdir.

Çanakkale sınırları dahilinde yaşayan Boşnakları bir yazı altında toplayalım dedim ve bilgileri aşağıda topladım

1-Biga Kalafat Köyü Boşnakları

 

Balkan göçmenlerinin çokça bulunduğu bir ile gidiyoruz şimdi de..Çanakkale..Çanakkalenin göçmenler diyarı Biga’dayız..Biga’nın Boşnak köyü Kalafat..Köyle ilgili biraz teknik detaylar verelim..

Köy,Çanakkale iline 95 km, Biga ilçesine 3 km uzaklıktadır. Nüfusu 2024 itibariyle 1224 ‘tür.Köyün yakınında Nilüfer Gölü vardır.Köyün iklimi, Marmara iklimi etki alanı içerisindedir.Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır.Köyde, ilköğretim okulu vardır ancak kullanılamamasının yanı sıra taşımalı eğitimden yararlanılmaktadır.Köyün adı, 1902 yılı kayıtlarında da Kalafat, 1928 yılı kayıtlarında ise Bosna olarak geçmektedir.

BOŞNAKLARIN YERLEŞMESİ
1878 tarihinde meydana gelen 93 harbinin kaybedilmesinden sonra Balkanlardan ve Kafkaslarda çok sayıda göçmen Osmanlı Devletinin muhtelif yerlerine doğru kaçıp iskan edilmeyi beklemeye başlar.Bu yerlerden biri de Biga’dır.Bu hengamede Boşnaklar da kendilerine yer açmaya çalışır.Birgisi Çiftliği’nde 40 hanede 200’den fazla nüfus yerleştirilir.1895 yılında yapılan araştırmada Cedid,Hamidiye,Mecidiye,Bademlik Mahalleleri,Kalafat ,Gülce ve Kaşıkçı köylerinde 716 nüfus Boşnak yerleşir.

Bunların geldiği yerler ise Bosna Hersek’in;

Sarajevo,Cazin,Krupa,Velika Kladuşa,Buzim,Bosanski Krupa.Bosanski Petrovac Prozor,Gulamuç,Unka,Petrofce,Bihke,Jajce,Kobaş ve Prijedor şehirleridir.

Köyde yaşayan bazı sülaleler Hegiç, Hırkiç, Kendiç, Duriç, Mahiç, Beyziç, Beşiç, Mustafiç, Dzankiç, Druziç, Lalin. Kesalaklar ve Elkaslar. 

Peki Kalafat ismi nerden geliyor ? Ona da şöyle baktığımızda Kurulan köye önce geldikleri yerin adı olan Bosna adı verilir. Sonra de değişik yerlerden köy kurmalarından ve sellerinden dolayı “kal, artık afat yok” anlamında veya kerestelerin (ziftmele yeri) kalafatlama yeri anlamında KALAFAT olarak değiştirilmiştir. Köy şimdiki adını 1952 tarihinde alır.

1861 (Rumi 1277) yılında Saraybosna, Kesalak ve Sazin’den gelen Boşnaklarca kuruldu. Mahalleleri,Krekiçka (Kenar) mahalle; Glamaçka (Merkez) mahalle ve Çiftlik mahallesinden oluşur.Biga’nın tek Boşnak köyü olan Kalafat dışında Boşnakların yaşadığı Biga Merkez’de Boşnak mahallesi vardır.Ayrıca Aksaz Köyüne bağlı Şahmelek Sayfiye yerinde de kışın 7-8 hane Boşnak vatandaşımız ikamet eder.
Köyün gelenek, görenek ve yemekleri Boşnak kültüründen etkilenmiştir. Her yıl 6 Mayıs’ta Hıdırellez kutlamaları yapılır. 5 Mayıs akşamı ateş yakılır ve ateş üzerinden atlanır. Sıcak suda yumurta haşlanır. Haşlanan yumurtalar aile fertleri tarafından işaretlendikten sonra bir kova veya bakır kap içerisine konulur. Hızla değerli yüzük, kolye veya küçük bir altın konar. Sonra yumurta dolu bakır kabın içine çeşitli otlar konulur. Bunların arasında mutlaka Isırgan otu bulunur. Kekik, gül, yeni açmış badem erik çiçekleri ile yumurta dolu bakır kap veya kova, evin bir ferdi tarafından araziye götürülüp üstüne çiğ düşecek şekilde saklanır. Ertesi gün yumurtaları bütün gece arayan delikanlılar bulamadıysa adak ya da dilek tutulan yumurtalar sabah kahvaltısında yenir.
6 Mayıs’ta araziye çıkılır ve hazırlanmış piknik sepetleriyle kalın gölgesi olan taşkın dere kenarında piknik yapılır.

Yemekleri: Boşnak Böreği çok meşhurdur. Boşnaklar arasında kahve içme alışkanlığı yaygındır.
Sosyal yapı: Akraba evliliği yoktur. Başlık parası uygulaması yok. Düğünlerde halay çekilir. Yöre havaları da oynanır. İnşaat ustası ve çarşıda çeşitli mesleklerde çalışan kadın kız erkek köyün ekonomisine katkı sağlar.Köydeki düğünler bile Boşnaklık özelliğini yitirmektedir.

Kalafat köyü,etrafında yapılan yeni yapılarla Boşnak özelliğini yitirmekte ve hızla kozmopolit bir yapıya doğru gitmektedir.Boşnakça köyde gençler arasında unutulmuş durumdadır.Orta yaşlardakiler ve yaşlılar da hem anlayıp hem de konuşmaktadırlar.
Biga’da, siyasetle iş dünyasında özü sözüyle isim olmuş, (TEMİZOĞULLARI) firmasıyla marka yaratmış Boşnak kökenli rahmetli Kalafat Köylü Eşref Temiz, rahmetli babasının yolunda ilerleyerek inşaat sektörüne kardeşleri Faruk – Fahri Temiz ile damga vurmuş, kişiliğiyle nilüfer çiçeklerini koruma altına aldırmıştı.Eşref Temiz de yeni dönemde (2017-2019) Türkiye Bosna Hersek Dernekleri Federasyonu başkanlığına seçilmiştir.
Boşnak kökenli vatandaşlarımız Yugoslavya’dan göç ettiklerinde Biga’ya yerleşenler, ticaretiyle ünlenmişler, ortama alışıp kaynaşmalarıyla, etkinlikleriyle, modern yapılaşmalarıyla sevip sayılmışlar.
Ticareti ve siyaseti birlikte yürüttüklerinden Biga’da her alanda etkili olmuşlardır. Sanatkarları bile ayrıcalıklıdır. Giyimlerine, kuşamlarına, konuşmalarına çok dikkat etmeleriyle örnek olmuş dostlarımızdır.
Kalafat Köyü’ne yerleşen Boşnaklar, gariban köylüler olarak kabul edilir. Onlar da zamanla hayvancılık, ziraat, tarım, orman alanlarında çalışmalarıyla değer yarattılar. İnşaat işçiliğinde birinci ustalar yetiştirip ekip çalışmalarıyla kendilerini her yerde kabul ettirmişler.
Biga’da ve çevresinde inşaat sektörünün gelişmesine öncülük etmeleriyle başı çekerler. Nereden nereye!. Evet. NİLÜFER ÇİÇEKLERİ özgür ve bağımsız ortamda yetişiyor. Yılların, sülüklerin, kurbağaların, solucanların, kuşların barındığı doğal gölün bataklığında nilüfer çiçekleri kardeş kardeş yaşıyor ama ömrü çok uzun değil!. İlkbaharda ışık saçan güzellikleriyle değişik özelliğiyle, ıssızlığın ortasında yaz aylarının sıcaklığında yavaş yavaş öngünleşiyorlar.

Nilüfer çiçeği, Boşnak’lar, Kalafat Köyü, Temizoğulları yazımızın içeriğine giriverdiler. Köyde 2006 yılında kurulan Biga Bosna Hersek Türkleri Derneği mevcut olup zaman zaman Boşnakça dil dersleri ile kültürel aktivitelerde bulunmaktadır.Dernek kurulduğu yıl Türkiye Bosna Hersek Dernekleri Federasyonua bağlanmıştır.Köydeki Boşnaklar Bosna Hersekteki akrabaları ile bağlarını koparmamakta ve fırsat buldukça memleketlerine gitmektedirler.

 

Biga  Kalafat Tarihinde şimdiye kadar köyden 3 milli sporcu çıkmıştır.Bunlar:  

futbolda Rahmi Bayram ve Mustafa Akarcalı, okçulukta Ceren Koçur.

2-ÇATALTEPE BOŞNAKLARI

 

 

Çataltepe, Çanakkale ilinin Lapseki ilçesine bağlı bir köydür. Köyün bilinen eski adı Künklüsu’dur. Balkan Savaşları sırasında Anadoluya göç eden Boşnak ve Pomakların yerleşimine açılır.

Köy adını, güneyindeki yüksek tepeden alır. Bu tepenin adı Çataltepedir. Köyün tarihi, Parion (bugünkü adı ile Kemer) antik kenti zamanlarına kadar dayanır. Anlatılan efsaneye göre, Parion antik kentinin su ihtiyacı Çataltepe`den sağlanmaktadır. Kemerler yardımı ile su Parion`a kadar ulaşmaktadır. Ancak gene aynı efsanede, Parion`luların prensesi Çataltepe`ye vermemesinden dolayı, kemerden akan suların yukarı doğru akarak, Çataltepe`ye geri döndüğü söylenmektedir. Köyün yakın zamanda bölge tarihine geçen bir özelliği de Salko`nun köyü olmasıdır. Salko, Osmanlının son dönemlerinde ve Cumhuriyetin ilk yıllarında yaşamış bir eşkiyadır. Yeni doğan çocuğunun, kendisinden olduğunu idda eden bir kişiyi öldürerek dağlara çıkmıştır. Uzun yıllar dağlarda kalan Salko, bölgedeki eşkiyaların lideri olmuş ve yıllarca dağlarda eşkiyalık yaptıktan sonra güvenlik güçlerince öldürülmüştür.

Çataltepe Köyü,Çanakkale iline 80 km, Lapseki ilçesine 43 km uzaklıktadır. Biga’ya 28 km uzaklıktadır. Dağlık bir arazi yapısına sahiptir. Güneyinde Kazmalı ve Beyçayırı köyleri, doğusunda, Arabakonağı ve Gürgendere köyleri, Kuzeyinde Dişbudak ve Beypınar Köyü, batısında Nusretiye köyü yer almaktadır. Köyün güneyi, ormanlarla kaplıdır. Köyün iklimi, Marmara iklimi etki  alanı içerisindedir.

GEÇİM KAYNAKLARI

Çataltepe’de yaşayan Boşnakların geçim kaynakları hayvancılık ve ormancılık. Köye yaklaşık 2 kilometre mesafede kurulan gölet ile sulu tarım da yapılabiliyor ancak toprak yetersizliği yüzünden tarım, diğer köylere oranla tam anlamıyla gerçekleşmiyor.

 

 

 

Köyde 58 erkek ve 55 kadın olmak üzere toplam 113 kişi yaşamaktadır.

Çataltepe köyü sakinleri,Karadağ’ın Bijelopolje,Kolaşin ve Pljevlja’dan 1912 yılında Türkiye’ye yerleştirilmiş çalışkan ve azimli insanlardır.Örnek olarak

köyde bulunan Altınsoylar Pljevla’dan ,Arslanlar Kolaşin’den Özmenler Bijelopolje’den Boşnakların ,Şehitler Diyarı Çanakkale’deki ikinci yurtları Çataltepe Köyü’dür. Çataltepe, 1873 yılında Ortaköy, Übrüören köyünden gelen Bulgarlar tarafından kurulmuştur. 1914 yılında Bulgarlar Bulgaristan’a göç etmiştir. Onların yerine Savtışte köyünden gelen Pomaklar ve Kolaşin ve Taşlıca’dan Boşnaklar yerleşmiştir.

 

Çataltepe Köyü’dür.Köy adını, eteklerinde kurulu bulunduğu çatala benzeyen iki dağın fiziksel görüntüsünden esinlenerek almış.

İlk yerleşim yıllarında Karadağ’dan 110 hane ile yola çıkılan Boşnaklar, 6 ay süren serüvenli bir yolculuğun ardından Çanakkale’nin Lapseki İlçesi Çataltepe Köyüne gelip yerleşmiş. Denizden yüksekliği yaklaşık 250 rakımlı bir tepeden seyredildiğinde Çataltepe, doğanın tüm tonlarıyla bezenmiş bir alana kurulu ve aynı zamanda berrak havada Balkanlar yani suyun öte yüzünden Trakya’yı görebilen bir yerde bulunmaktadır.

 

Köyde Duzdzevic,Şinçak,Huşiç,Heldiçler ve Bahor sülaleleri yaşamaktadır.Köy

nüfusunun % 50’si Pomak’tır.Köyde kültürel olarak baktığımızda maalesef Boşnak

kültürü bitmiştir.Boşnak kültürü yaşanmamaktadır.Özellikle 20-25 yaş altı Boşnaklar

konuşulanları bile anlamamaktadır.

 

 Boşnak yemekleri yapılmakta,Boşnak oyunları bilinmemektedir.Trakya kültürü etkili. Bigalı Boşnaklar ile fazla bir bağ yoktur.Onlarla sadece cemiyetlerde bir araya gelinir.Çataltepeli Boşnakların çoğunluğu İzmir’de yaşamaktadır.İzmir’de 300 hane kadar  Çataltepe Boşnağı yaşamaktadır.

 

 2007 yılı itibari ile Boşnakça konuşan insan sayısı gittikçe azalmaktadır. Çanakkale il merkezindeki tek köy derneği bu köy adına kuruludur. Köy Balkan kültürü etkilerini göstermekle birlikte, bu izler her geçen gün etkisini daha da yitirmektedir. Köy göç vermeye devam etmektedir. Genç nüfusun önemli bir kısmı, Çanakkale ve İzmir kentlerine göç etmektedir. Köyün en ünlü yemekleri; Boşnak böreği, akıtma, ribitsa ve peynir helvasıdır.

 

BOŞNAK DERNEĞİ ÇATALTEPELİLER

Şehitler Diyarı Çanakkale’de iş tutan Çataltepe Köylüleri, köydeki dayanışmayı şehir yaşamında da devam ettiriyor. 1994 yılı 10 Mayısında Çanakkale’nin Sosyal Konutlar mevkiinde kurulan Çataltepeliler Derneği aktif dernek yaşamını aralıksız sürdürüyor. Bosna-Hersek savaşıyla birlikte Boşnaklar arasında dayanışmayı sağlamak, acıları birlikte paylaşma amacıyla Hasan Güder’in Kurucu Başkanlığında örgütlenen derneğimizin ilk yıllarında Sabahattin Akman, Selahattin Güder, Nevzat İş, Ersin Kurnaz, Nuri Yavuz, İsmail Arslan ve Yusuf Karabacak kurucu yöneticiler olarak görev yaptı. Bugünkü Çataltepililer Derneği ise Başkan Sadık Can tarafından yönetilirken yönetim kadrosunda da Muzaffer Bilgiç, İsmail Sağlam, Sabahattin Akman, Yusuf Karabacak görev yapıyor.

Derneğin faaliyetleri Çanakkale’deki Çataltepeliler Derneği sadece Boşnaklar arasında değil aynı zamanda kent sosyal yaşamında da önemli yükümlülükleri yerine getiriyor. Sünnet, hayır yemekleri, dayanışma geceleri, iftar yemekleri, yoksul ailelere giyim ve erzak yardımı, Türkiye’deki Boşnak Dernekleri ile sosyal ve kültürel dayanışma içersinde olurken 2800 metre kare kapalı alanıyla, sosyal tesisi, Atatürk Büstü, Mostar köprüsü figürü, dernek lokali ve yönetim merkeziyle menkul değer varlıklarını da her geçen yıl arttırıyor.

 

 

3-NUSRATİYE BOŞNAKLARI

 

Nusretiye Köyü, Çanakkale ilinin Lapseki ilçesine bağlı, Marmara Bölgesi’nde yer alan küçük ve huzurlu bir köydür. 2024 yılı itibarıyla nüfusu 103 kişidir

Coğrafi Konum ve Ulaşım

Köy, Çanakkale şehir merkezine yaklaşık 85 km, Lapseki ilçe merkezine ise 40 km uzaklıktadır . Deniz seviyesinden 252 metre yükseklikte bulunan Nusretiye, doğayla iç içe, sakin bir yaşam sunmaktadır.

Tarihçe

Köyün eski adı “Urumçe” olarak bilinmektedir. Bir rivayete göre köyün adı Osmanlı padişahı II.Mahmud’un ünvamı olan “Nusret”ten gelmektedir.1928 yılında “Nusretiye” adını almıştır. Daha önce Çataltepe köyüne bağlı bir oba olan Nusretiye, 20 Mart 1952 tarihinde bağımsız bir köy statüsüne kavuşmuştur

Ekonomik ve Sosyal Durum

Nusretiye Köyü’nde tarım ve hayvancılık temel geçim kaynaklarıdır.Tarım ürünleri arasında tahıl ürünleri ve sınırlı sebze yetiştiriciliği bulunmaktadır.Engebeli arazisi nedeniyle tarım alanları sınırlıdır.Mısır,çeltik,fasulye,biber vb ekilmektedir.

Doğal güzellikleri ve sakinliğiyle dikkat çeken köy on yıllarda, köyde kurulması planlanan kurşun-çinko madeni projesi, çevre ve yaşam alanları üzerindeki olası etkileri nedeniyle köy halkı tarafından endişeyle karşılanmaktadır. Bu konuda köylüler, projeye karşı çeşitli tepkiler göstermektedirler.

BOŞNAKLARIN KÖYE YERLEŞMESİ

Çanakkale Lapseki İskan edilen Nusretiye Köyü ‘ne 1913’te boşaltılan köye Pljevlja( Taşlıca ),Bijelopolje ( Akova)  ve Kolaşin ‘den gelen Karadağ Sancak Boşnakları ile Plovdivli Pomaklar iskan edilmiştir.Köyde yaşayan Boşnak aileler arasında Mekiç ( Bijelopolje ),Babaiç ( Bijelopolje ) ,Curceviç-Duzrdzevic( Tara – Taşlıca ) Hasiç( Kolaşin)  ve Jaranlar-Zarani( Bijelopolje ) yaşamaktadır. Çataltepe ile akrabadırlar vardır.Bir başka bilgide ise köye 93 harbi( 1877-78) sonrası gelen Boşnaklar tarafından iskan edildiğidir.

 

Köye yerleştirilen Boşnaklar 1913 Mayıs ayında Kotor ve Budva üzerinden gelen gemiler ile İstanbula getirilirler.burada kendilerine 2 seçenek sunulur: Toprak ve ovalık alan mı istersiniz yoksa ormanlık mı ? Kendileri ormanlık alandan geldikleri için Çataltepe yöresine yerleşirilirler.Çataltepe ile Nusretiye köylüleri aynı zamanda gelmişler ve 5 km mesafede bugunkü yerlerine iskan edilirler.Köye geldiklerind edaha önce köyde yaşayan Rumlar ve Bulgarlardan cumbalı evler kalmış ve onlara tek tek yerleştirilirler.

Köye yerleşen Boşnaklardan bazıları köyü beğenmeyerek bir müddet sonra Burhaniye,Ayvalık ve Küçükköy tarafına gidip yerleşirler.

Köyde yüzde 60 civarı Boşnak yüzde 40 Pomaktır.Köyde yaşarken daha sonra diğer şehirlere taşınan Boşnaklar ağırlıklı olarak İzmir’de Bornova,Yeşilova,Çamdibi tarafına yerleşirler.Günümüzde ismi anılan mahallelerde köy nüfusundan daha fazla Boşnak yaşamaktadır.

BOŞNAK ADET KÜLTÜRÜ

Köyde dil dışında Boşnaklaık yaşatılmaktadır.Dil konusunda ise 40 yaş üzeri Boşnakça konuşabilmekte ve anlamakta,20-40 yaş arası daha çok anlamakta ama konuşmada sıkıntı yaşamakta 20 yaş altı ise dili hiç anlamamakta ve konuşamamaktadır.Düğün,nişan,kına gecesi gibi adetler aynen devam etmektedir.Mesela kına gecesinde Dimja giyilmekte,düğünlerde Boşnak oyunları oynanmaktadır.Köyde Pita başta olmak üzere Boşnak yemekleri yapılmaktadır.İlk yıllarda kendi aralarında olan evlilikler zamanla dışardan kız alma vermeye dönmüştür.Genelde Macır köyleri ve Makedon göçmenleri ile evlilikler yapılmıştır.Bunun yanında 93 yılında gelen Boşnaklar ile de evlilikler gerçekleştirilmiştir.

 

KAYNAKLAR:

-wikipedi

-nufusune.com

-İsa Baş ( Nusretiye Köylüsü )

–Boşnakmedya sitesi

-bigabigacom.wordpress.com

-YOUTUBE

-Alahimanet Bosna,Tufan Gündüz

-https://www.nufusune.com/8228-canakkale-biga-kalafat-koy-nufusu

-https://tr.wikipedia.org/wiki/Kalafat,_Biga

-https://nisanyanmap.com/?yer=39373&haritasi=kalafat

-https://www.turkcebilgi.com/%C3%A7ataltepe,_lapseki

 

-https://pomaknews.com/cataltepekunklusu-lapseki-canakkale-2/