61 yaşında kalp rahatsızlığından ölen General Rasim Delic, Lahey’deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından savaş suçlarından hüküm giyen en yüksek rütbeli Boşnak Müslüman yetkiliydi (sivil veya askeri).

Ancak, 2008’de aldığı nispeten hafif üç yıllık hapis cezası, vahşetlerde kişisel suç ortaklığından suçlu bulunmadığı gerçeğini yansıtıyordu.

Bunun yerine, ülkesini 1992’den 1995’e kadar harap eden savaşın büyük bölümünde Bosna hükümet ordusuna komuta eden Delic, ele geçirilen Bosnalı Sırplara kötü muamelede bulunan yabancı Müslüman savaşçıları cezalandırmadığı gerekçesiyle komuta sorumluluğu temelinde mahkum edildi.

 

Birçok Boşnak için Delic, Bosna Sırp ordusunun silahlarda büyük bir üstünlüğe sahip olduğu ve Bosna içinde ayrı bir devlet kurma seferine çıktığı ezici zorluklara rağmen çoğunluğu Müslüman olan Boşnak ordusunu nispeten etkili bir savaş gücüne dönüştürmede etkili olmuş bir kahramandı.

 

Delic’in komutası altında Saraybosna, Bosna Sırp güçleri tarafından uzun süre kuşatılmasından sağ kurtuldu, hükümet ordusu Bosnalı Hırvatlara karşı ayrı bir savaş yürüttü ve savaşın son aylarında Hırvat ordusuyla ittifak halinde Bosnalı Sırplardan geniş alanları geri aldı.

 

Ancak, eleştirmenlerine göre, Delic’in itibarı, Saraybosna kuşatmasını kırmak için yapılan birkaç kötü düşünülmüş ve maliyetli girişim ve Temmuz 1995’te hükümetin elindeki Srebrenica bölgesinin Bosnalı Sırp güçlerine terk edilmesiyle lekelendi; bu, Avrupa’da İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana en kötü tek vahşetin yolunu açtı; yaklaşık 8.000 Boşnak erkek ve çocuğun katledilmesi.

 

Delic ayrıca orduyu Bosna’nın siyasi liderliğine tabi kılmaktan ve onu Boşnakları temsil eden ana güç olan Cumhurbaşkanı Alija Izetbegovic’in giderek uluslaşan Demokratik Eylem Partisi’nin bir aracı haline getirmekten sorumluydu.

 

Bosna’nın kuzeydoğusundaki Çeliç’te doğan Delic, 18 yaşında Yugoslavya ordusuna katıldı ve askeri kariyerine başladı, 1980’lerde Saraybosna’da bir topçu alayının komutanı olarak görev yaptı. Bosna’nın Yugoslavya’dan bağımsızlığını ilan etmesi, 1992’nin Nisan ayının başlarında başlıca batılı ülkeler tarafından tanındıktan ve Bosnalı Sırp güçlerinin yeni devlete karşı saldırılarını başlatmasından sonra, Delic Yugoslav ordusundan ayrılıp yeni kurulan Bosna hükümet ordusuna katıldı.

 

Başlangıçta derme çatma olan yeni güç, Delic gibi profesyonel subaylara çok ihtiyaç duyuyordu. Saraybosna’nın kuzeyindeki Visoko’ya, Bosna’nın merkezindeki orduyu örgütlemek ve eğitmek için gönderildi. Grubuna, ordunun ana kadrosunu atlayarak ve doğrudan İzetbegoviç’e karşı sorumlu olacak şekilde özel bir statü verildi.

 

Bir yıl sonra, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Sefer Halilovic de dahil olmak üzere, birçok kıdemli subayı geride bırakarak, yeni oluşturulan Genelkurmay Başkanlığı görevine terfi etti. Halilovic’in kişisel ihtirasları ve İzetbegoviç’le yaşadığı anlaşmazlıklar, 1993 sonunda görevden alınmasına yol açtı.

Delic kotü bir zamanda görevi devraldı. Bosnalı Sırp ordusunun ülkenin yaklaşık %70’i üzerindeki kontrolü sarsılmaz görünüyordu. Bosna hükümetine yardım etmek için uluslararası askeri müdahale olasılığı azalıyordu. Ve Bosnalı Hırvat güçleri, Hırvatların yaşadığı Hersek bölgesini devletin geri kalanından ayırmaya çalışırken hükümet tarafına yeni dönmüştü.

 

Delic’in en büyük başarısı, 1993’ün ikinci yarısında hükümet ordusunun çöküşünü önlemekti. Bu, ABD yönetimi tarafından düzenlenen ve Mart 1994’te Bosnalı Hırvatlarla çatışmayı sonlandıran müzakereler için soluklanma alanı sağladı. Ancak, Bosnalı Hırvatlar ve Hırvatistan ile ittifakın ülkenin kuzeybatısındaki Bosnalı Sırplardan büyük toprak parçalarının geri alınmasına yol açması 18 ay daha sürdü.

 

NATO hava saldırılarıyla güçlendirilen güç dengesindeki değişiklik, Kasım 1995’te Bosna’yı büyük ölçüde özerk iki varlığa, Boşnak- Bosnalı Hırvat federasyonu ve Bosnalı Sırp cumhuriyeti Republika Srpska’ya bölen Dayton barış anlaşmasına yol açtı. Delic, 2000 yılında emekli olana kadar federasyon ordusunun komutanı oldu.

 

Rahmetli General Rasim Deliç, 2005 yılında mahkeme tarafından dört adet savaş suçuyla suçlandı. 1995’teki iddianamesinden bu yana adaletten kaçan Bosnalı Sırp ordusundaki mevkidaşı General Ratko Mladiç’in aksine, Delic hemen mahkemeye teslim oldu.

 

1995’te yakalanan Bosnalı Sırpları öldüren ve kötü muamele eden El Mucahid müfrezesinin yabancı İslamcı savaşçılarını cezalandırmadığı suçlamalarına karşı suçsuz olduğunu ileri sürdü. Deliç, yabancı savaşçılar üzerinde etkili bir kontrolü olmadığını savundu. Ancak hakimler, Deliç’in kontrol sağlamak ve onları vahşetlerinden dolayı cezalandırmak için daha fazla çaba sarf etmesi gerektiğine karar verdi.

Ölümünden önce temyiz başvurusunun sonucunu bekleyen Delic’in geride eşi Suada ve iki oğlu kaldı.

 

(The Guardian)

 

Kaynak: Nusret Sancaklı