1928’DE SANCAK’DAN TÜRKİYE’YE TOPLU GÖÇ TALEBİ

 

Tarihî Bağlamda Değerlendirme

Belge Özeti:

Kolaşin, Prepol(je), Akova (Bihor), Plave, Gosine (Gusinje) ve Berane bölgelerinden yaklaşık 20.000 kişinin Türkiye’ye göç etme talebi.

Belge Tarihi: 11 Ocak 1928.

 

1. Dönemin Siyasi ve Sosyal Arka Planı

• Berlin Kongresi (1878)sonrası Osmanlı’nın çekilmesiyle bu bölgeler, Sırbistan ve Karadağ’ın nüfuzu altına girdi. Osmanlı döneminde Müslüman olan büyük kitleler, yeni idarelerdegüvensizlik, vergi baskısı, toprak kaybı ve zorunlu askerlikgibi sebeplerle huzursuzdu.
• Balkan Savaşları (1912–1913)ile Osmanlı bu coğrafyadan tamamen ayrıldı. Müslümanlar artık çoğunlukla Karadağ ve Sırp yönetimi altında yaşamaya başladı.
• I. Dünya Savaşı ve 1918 sonrası:Bu topraklarSırp-Hırvat-Sloven Krallığı(daha sonra Yugoslavya) içinde kaldı. Yeni devletin uygulamaları Müslüman nüfusu daha da zor durumda bıraktı.

 

2. Göçün Sebepleri

• Toprak Reformları:Yugoslav yönetiminin yaptığı toprak dağıtımları, Müslüman büyük toprak sahiplerini hedef aldı; birçok aile mülksüz kaldı.
• Askerlik ve Güvenlik:Müslüman gençler için zorunlu askerlik ve sert uygulamalar göçü hızlandırdı.
• Kültürel ve Dini Baskılar:Medreselerin kapatılması, İslamî eğitimin zayıflatılması ve camilerin kapatılması/dönüştürülmesi Müslüman kimliğini tehdit etti.
• Ekonomik Zorluklar:Bölgenin dağlık yapısı nedeniyle geçim kaynakları sınırlıydı. Türkiye ise 1923 sonrası “Balkan Müslümanları için sığınak ülke” olarak görülüyordu.

 

3. Türkiye’nin Tavrı

• 1920’lerde Türkiye, Lozan Antlaşması sonrası nüfus politikasını şekillendiriyordu.
• Göçmen kabulü, hem Anadolu’nun boş alanlarını nüfuslandırmak hem de Balkan Müslümanlarını koruma misyonunun devamı olarak değerlendiriliyordu.
• 1924–1938 arası Türkiye’ye yüzbinlerce göçmen geldi; bu belge de o büyük göç dalgasının resmi izlerinden biridir.

 

4. Belgenin Anlamı

• 20.000 kişilik kitlesel başvuru, bireysel değil kolektif bir göç hareketini gösterir.
• Bu rakam, yalnızca ekonomik gerekçelerle değil,kimlik ve güvenlik temelli göçtalebinin güçlü olduğunu ortaya koyar.
• Ayrıca, bu belge“Balkan göçlerinin sürekliliğini”(1878’den 1950’lere kadar devam eden zincir halinde) ispatlayan önemli arşiv kayıtlarındandır.

 

Sonuç

11 Ocak 1928 tarihli bu göç talebi, Sancak ve Kuzey Karadağ’daki Müslümanların topluca Türkiye’ye yönelişini belgelemektedir. Bu olay, yalnızca bir nüfus hareketi değil; aynı zamanda Balkan Müslümanlarının varlık mücadelesi, kimliklerini koruma çabası ve Anadolu’ya duydukları tarihsel güvenin de göstergesidir.

 

 

 

Tarihî Arka Plan ve Değerlendirme

Belge Özeti:

Kolaşin, Prepol (Prepolje), Akova (Bihor), Plava, Gusine ve Berane bölgelerinden yaklaşık 20.000 kişinin Türkiye’ye göç etme isteği dile getirilmiş ve bu göç için yol masraflarının karşılanması konusunda Türkiye’den yardım talep edilmiştir.

Belge Tarihi: 11 Ocak 1928.

 

Tarihî Arka Plan

1. Osmanlı’nın Çekilişi ve Bölgenin Durumu

• Bu bölgeler, 19. yüzyılın son çeyreğinde ve özellikle1878 Berlin Kongresisonrası Osmanlı’nın çekilmesiyle Sırbistan ve Karadağ’ın kontrolüne geçmiştir.
• Plava ve Gusine, Berlin Antlaşması sonrası Karadağ’a bırakılmak istenmiş; ancak bölge halkının (özellikle Müslüman Arnavut ve Boşnakların) direnişiyle bu süreç uzun süre sancılı olmuştur.
• 1912 Balkan Savaşları ile Osmanlı tamamen çekilmiş, bölgedeki Müslüman nüfus yeni kurulan yönetimler altında ciddidini, kültürel ve ekonomik baskılarlakarşılaşmıştır.

2. 1920’ler Balkanlar ve Müslüman Azınlık

• 1920’lerin Yugoslavya’sında özellikleSancak, Kosova ve Karadağ’daki Müslüman halkbüyük ölçüde ikinci sınıf vatandaş muamelesi görmekteydi.
• Toprak reformları, Müslüman büyük toprak sahiplerini hedef almış, birçok aile yoksullaştırılmıştır.
• Dini kurumlara baskılar, camilerin kapatılması ve eğitimde asimilasyon politikaları öne çıkmıştır.

3. Göçün Sebepleri

• Güvenlik endişeleri, yerel idarelerin sert uygulamaları, zorunlu askerlik, ağır vergiler ve kültürel baskılar Müslüman toplulukları göçe zorlamıştır.
• Bu nedenle özellikleSancak, Karadağ ve Kosova bölgelerinden Türkiye’ye büyük göç dalgalarıyaşanmıştır. 1924–1938 arasındaki göçler, Türkiye Cumhuriyeti’nin Balkan Müslümanlarını kabul eden politikasıyla hızlanmıştır.

 

Belgenin Anlamı

• 1928 tarihli bu talep, bölgesel ölçekte (Kolaşin–Berane hattı)kolektif bir göç girişiminiyansıtmaktadır. 20.000 kişilik sayı, yalnızca münferit ailelerin değil, topluca bir kitlenin yer değiştirme isteğini göstermektedir.
• Bu durum,“göç = kurtuluş”anlayışının, Balkan Müslüman toplumları arasında ne kadar kökleştiğini gösterir.
• Aynı zamanda Türkiye’nin, Lozan sonrası nüfus politikaları çerçevesinde Balkan Müslümanlarınabir “sığınak ülke”olarak görüldüğünün kanıtıdır.

 

Sonuç

11 Ocak 1928 tarihli bu belge, Plava–Gusine–Sancak hattından Türkiye’ye yönelik en büyük göç dalgalarından birinin devlet kayıtlarına yansımasıdır.

Bu göçler, yalnızca bir nüfus hareketi değil; aynı zamanda Balkan Müslümanlarının kimlik, güvenlik ve varoluş mücadelesinin bir sonucudur.

 

YAZAR: BİZ RUMELİYİZ PLATFORMU