Giritli Muhacirlerin Adana’ya Göçleri

19. yüzyılın sonlarına doğru Girit’te meydana gelen Rum ayaklanması ile birlikte Giritli Muhacirler Osmanlı Devleti’ne sığınmış ve farklı vilayetlerden oluşan toplam 22 yerleşim birimi inşa edilmiştir, bu köylerden 10 tanesi de Adana vilayeti ile çevresindedir. Bunlardan biri de Adana’nın Kozan ilçesine bağlı olan Şevkiye köyüdür.91 Girit 1669 yılında Osmanlı hâkimiyetine girmiş olup; Handiye, Hanya, Resmo, İsfakiye ve Laşit sancaklarından oluşmaktadır. Bölgede meydana gelen sık sık Rum ayaklanmaları ile Giritli Müslümanlar yaşadıkları yerleri terk etmişlerdir.

Bu göçlerin en büyüğü 1898 yılında başlayan “Kandiye Olaylarıyla başlamıştır. Kandiye Olayları neticesinde en az 40 bin kişi Girit’ten göç ederek Anadolu’ya gelmiştir. Girit’ten Müslüman göçü Cumhuriyet’in kuruluşundan önce olduğu gibi Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra da devam etmiştir. Nitekim 30 Ocak 1923 tarihinde 22 bin 812 kişi Türk ve Yunan hükümetinin imzaladığı zorunlu nüfus
mübadelesi gereği Girit’i terk etmişlerdir

Adana vilayetinin iskâna uygun olmasının belli başlı sebepleri vardır. Bunlardan en önemlisi Adana’nın tarıma, hayvancılığa ve iskâna uygun olmasıdır. Ilıman iklimi yeterli, su kaynakları ve tarımsal ürün çeşitliliği fazladır. Böylelikle göçmenler verimli arazilerde ekip biçebilecekler, ziraat faaliyetlerini gerçekleştirecek hayvancılık yapabileceklerdir. İkinci bir husus: Adana vilayetinin deniz ve demiryolu
bakımından ulaşım kolaylığı sağlayabilmesi, Mersin, Karataş ve Payas iskelelerinin varlığı, Bağdat demiryolunun Adana vilayetinin sınırlarından geçmesi ve Balkanlar ile Kafkasya üzerinden Anadolu’ya gelenlerin karayolu ulaşımı ile Adana’ya varabilmesidir.

 

Bir diğer husus; Girit, Balkan, Kafkasya ve Kırım’dan gelen muhacirleri ağırlamasından dolayı Adana’nın göçlere hazırlıklı olmasıdır. Her şeyden evvel Muhacirin Komisyonu kurulmuştu ve göç olaylarına aşinaydı, ayrıca bölgeye göç eden muhacirlerin ikametinin sağlanması için, elverişli iklime sahip olan Adana’da yeteri miktarda ahşap ve taş gibi materyaller mevcuttu ve köylerin kurulması açısından kolaylık arz etmekteydi.

Son olarak; Adana vilayetinin iskâna uygun olmasının sebebi; stratejik açıdan getirdiği avantajlardır. İmparatorluğun dört bir yanından göçmenler gelmiş iskân için gerekli köyler inşa edilmiştir. Ayrıca Aydın vilayetinden sonra Adana, Girit muhacirlerinin en fazla ağırlandığı ikinci şehir olabilmeyi başarmıştır. Adana’ya Girit vilayetinden gelen ilk göç dalgası 14 Ekim 1899 tarihinde gerçekleşmiştir ve
767 hane 2.946 kişilik bir nüfustan oluşmaktaydı. Nihai olarak 6 bini aşkın Giritli Muhacir Adana’ya gelmiş bu rakam ise toplamda 40 bin civarında tahmin edilen Giritli Müslümanların yaklaşık %15-16’sına denk gelmektedir. 20. yüzyılın başında Osmanlı idaresi Giritli Muhacirler için toplam 22 adet köy inşa etmişler bunlardan 10’u Adana ve çevresinde inşa edilmiştir.

İzmir kenti Adana dışında muhacirlerin toplanma merkeziydi. Kentin derme çatma yerlerinde ikamet etmekteydiler ve nahoş olaylar yaşamaktaydı, bu olayların üzerine Aydın ve Manisa Sancakları ile Konya, Halep, Beyrut, Trablusgarp, Şam ve Adana vilayetlerine sevk edilmişlerdir. Adana’ya göç edilmelerinin temel sebebi elverişli iklimi ve tarım arazileridir. Bunun yanında bölgedeki Ermenilerin nüfuzunun kırılması önemli bir etken olmuştur. Girit Muhacirleri Kozan Sancağının merkezi olan Sis kazasına 1900 yılında İzmir üzerinden gelmişlerdir. Ancak muhacirler Kozan’a geldiklerinde muhacir evleri ve köyleri kurulmamıştı bu sebeple ilk başlarda Deliçay’ın batısında çadırlarda kalmışlardır. Kafiledeki bazı kadınlar ise; Duyun-u Umumiye İdaresi ve askerlik şubelerinin alt katlarında konaklamışlardır.
Bu köyün kurulması bilinçsizce değildi; bilakis belirli bir plan çerçevesinde hareket edilmişti. Buna göre Ermenilere kalkan olarak görülmüştür. Giritliler şehrin girişine bilinçli olarak yerleştirilmişlerdir, asıl amaç kentin girişinin kontrolünün Türkler tarafından sağlanmış olmasıydı.

Kaynak: http://acikerisim.harran.edu.tr:8080/jspui/bitstream/11513/1749/1/505636.pdf