KARADAĞ’DAKİ BOŞNAKLARIN TARİHİ
Haritada da net görüldüğü gibi KUÇ, HOT ve VASOYEVİÇ aşiretlerinin Karadağlı Vlah-Romalı aşiretler ile köken olarak doğrudan ilgisi yoktur. Karadağlılar Vlah-Romalı kökenli aşiretler olup, Kuç, Hot ve Vasoyeviç aşiret birliğinin, daha sonra gerçek Karadağlılar ile karışmış olanlar hariç çoğunluğu İlir kökenlidir.
Slavlar buraya gelmeden önce, bölgenin eski yerleşenleri olarak:
ŞPANY (Španji),
MATSUR (Macuri),
MATARUG (Matarugi),
MATAGUY (Mataguji),
KRİÇ (Kriči),
BUKUMİR
MALONŞİÇ (Malonšići)
halklarının bügünkü Karadağ’da yaşadıklarını görüyoruz.
KRİÇLER (Kriči) 13. yy’da daha çok manastır defterlerinde adları geçerken, daha sonra Durmitor’daki gölden başlayarak Tara nehri vadisi ile günümüz Maykovats (Mojkovac) ve Kolaşin (Kolašin) bölgelerinde gelişmişler ve kendilerini;
MİTSAN (Micani),
KALİÇ (Kalići),
CURCEVİÇ (Đurđevići),
HRAPOVİÇ (Hrapovići),
BOŞKOVİÇ (Boşkovići)
MEMİÇ (Memići)
sülaleleri olarak adlandırmışlardır. Onlar günümüz Bosna Hersek ve Sandžak toprakları üzerinde hala varlıklarını sürdürmektedirler.
Karadağ’dan Romalılardan önce, İşkodra, daha sonra Meduna (Bugünkü Pogoritsa’anın kuzeyinde) ve Risno şehirleri İlirya Krallığına başkentlik yapmışlardır. Eski İlirya krallığı aşiretleri:
LABEAT,
DOKLEAT,
AUTARİYAT,
ARDEYTS,
PİRUST,
SARDEST,
BATİAST,
PARTON.
Bu aşiretler, İşkodra’dan başlayarak, Meduna, Duklya (Duklja), Risno, Onogoşt (Onogošt), Tara nehrinin Lim nehrine döküldüğü çanak, Gusinye-Plav havzasından Uvats (Uvac), Drina ve Çehotina (Ćehotina) nehirlerinin vadilerine kadar uzanan bölgelerde yaşamışlardır.
Esas olarak, M.Ö. 2. yy’dan itibaren buraya yerleşen Romalılar ve Vlahlardan sonra, kendilerine özgü etnik bir grup olarak, 6. yy’dan itibaren bölgeye Avarlar, onların peşinden de Slovenler gelmeye başlamışlardır. Nihayetinde 14. yy’dan itibaren bugünkü Karadağ’a önce Bosna’dan kovulmuş Boşnaklar ve Osmanlılar yerleşmiş, Osmanlılar 20. yy’ın başlarına kadar burada kalmışlardır. Osmanlıların yüzyıllar süren bölgeye yerleşme süreci diğer topluluklarla oluşturdukları birlikteliklerle mümkün olabilmiştir, en bilinenler ise şunlardır:
İlir-Romlı,
Romalı-Vlah,
İlir-Sloven,
İlir-Vlah,
Sloven-Vlah
birliktelikteki halklardır.
Karadağ’ın ilk yerleşenleri olarak İliryalıları ve Romalıları görüyoruz ki Romalılar kendi saf şekilleri ile bölgede yitip giderken, bir kısım İliryalılar dağlara çekilip daha sonra:
ARBNES,
ARBANAS,
ARNAVUT,
ŞİPTAR
ALBANİN
olarak karşımız çıkmışlardır.
Gerçek Karadağlı aşiretler (ki onlara Yedi dağın yedi aşireti de denir):
BYELOPAVLİÇ (Bjelopavlići),
PİPER (Piperi),
BRSTONOJİÇ (Bratonožići),
ROVTSA (Rovca),
MORAÇAN (Moračan)
Karadağlı aşiretler birliğine katılmış ve onlardan olmuş, onların dinine geçmiş bir bölüm;
KUÇ (Kuči) ve VASOYEVİÇ (Vasojevići).
Karadağ’da ilk Müslüman olmuş Boşnaklar arasında bulunanlardan ve 1688 yılında yaşadıkları şehirlerden sürgün edilerek; Podgoritsa (Podgorica), Spuj (Spuž), Onogoşt (Onogošt), Gusinye (Gusinje), Plav (Plav), Kolaşin (Kolašin), Rojaye (Rožaje) ile Sancağın (Sandžak) diğer bölgelerine yerleştirilen Kuç (Kuč) aşireti birliğini oluşturan sülale isimleri;
GALATOVİÇ (Glavatovići),
LUKAÇEVİÇ (Lukačevići),
ŞARKİÇ (Šarkići),
ORAHOVTS (Orahovci),
ORUÇEVİÇ (Oručevići),
İBRİÇEVİÇ (İbričevići),
LAÇEVİÇ (Lačevići),
KOLENOVİÇ (Kolenovići),
MRKULİÇ (Mrkulići),
DAMYANOVİÇ (Damjanovići),
MEMİÇ (Memići),
TOSKİÇ (Toskići),
DRAŞKOVİÇ (Draškovići),
PİROVİÇ (Pirovići),
ŞABOVİÇ (Šabovići),
MEDUNYAN (Medunjani),
KRTSİÇ (Krcići),
PERUŞİÇ (Purišići),
MEKİÇ (Mekići),
CURCEVİÇ (Đurđevići),
LYUHAR (Ljuhari),
LYUTSE (Ljuce),
GANİÇ (Ganići),
BEÇİRAGİÇ (Bećiragći),
DREKOVİÇ (Drekovići),
FETAHOVİÇ (Fetahovići),
HACİÇ (Hadžići),
KAÇAR (Kačari),
KALİÇ (Kalići),
KARDOVİÇ (Kardovići),
KUÇ (Kuči),
MUYKOVİÇ (Mujkovići),
NURKOVİÇ (Nurkovići).
İlk Müslüman kavramına, bilinen adıyla 1711 yılında başlatılan “İstrage Poturatsa (İstrage Poturaca)”, İslam dinini tercih etmiş olanların sorgulanarak, Karadağlıların Ortodoks inancına geçmeleri için yapılan baskılar, kabul etmeyenleri göçe zorlama, göç etmek istemeyenleri de öldürme ile sonuçlanan bir etnik temizlik operasyonu olayından kaçan;
Podgoritsa (Pogorica),
Nikşiç (Nikšić),
Tucemile (Tuđemile)
Bar
şehrinin yukarı kısımlarına yerleşen sülaleler;
OSMANAGİÇ (Osmanagić),
PİRANİÇ (Piranić),
VRANİÇ (Vranić),
RAMADANOVİÇ (Ramadanović), MUSTAFİÇ (Mustafić).
Bu arada, Çekliç köyü (Čeklić) İmamının oğlu Çolak İbrahim önderliğinde, Çekliç’ten (Čeklić) Onogoşt’a (Onogošt) kaçan) aileleri de dahildir.
Ayrıca, ilk Müslüman olanlar kavramına, İşkodra bölgesi etrafında yerleşik olupta Nikşiç’e (Nikšić) göç etmiş olan “GRUDA” sülalesi de dahildir.
Gusinye’de (Gusinje) yerleşik olan RADONÇİÇ (Radončić) ile Nikşiç’te (Nikšić) yerleşik olan FERİZOVİÇ (Ferizović) ise daha sonra Müslüman olmuş Boşnaklardır. Her iki aile de 18. yy’ın ikinci yarısında İslâm’a geçiş yapmışlardı. Yeni oluşturulan yerleşimler Kunkany (Kukanj) nahiyesi ile Plyevlya (Pljevlja) şehrinin civarı, Plyevlya (Pljevlja), Medun, Podgoritsa (Podgorica), Mrkoyeviçi (Mrkojevići) ile Bar, Ultsiny (Ulcinj), Gusinye (Gusinje), Plav, Kolaşin (Kolašin) ve Berane şehirlerine yerleşenler, yaşadıkları yerlerde daha önceden İslâm’a geçmiş olan ilk Müslümanlardı.
Oysa Sırp etnograflar, bunların yeni oluşturulmuş yerleşimlere geldikten sonra Müslüman olduklarını iddi etmektedirler ki bu doğru değildir. Çoğu Bosna’dan 1459 yılında kovulmuş olan Bogomil Boşnaklardandırlar.
1687 yılında Herseg-Novi ve bunda kısa bir süre sonra Risno’dan Müslüman nüfusa sürgün uygulanmıştır ( Herseg Novi limanından 2.100 Müslüman, gemilere bindirilerek Bar limanına siyasi nedenlerle sürgün edilmişlerdir).
Aynı dönemde bu sürgünlere bağlı olarak onlardan belirli bir kitle;
Bar’dan Ultsinye’ye (Ulcinj), Gusinye’den Akova’ya (Bijelo Polje), Kolaşin ile Karadağ’ın diğer bölgelerine yayılarak yerleşmeye başlamışlardır.
Bu arada izah ettiğimiz gibi Mrkoviçi’ye de aşağıda isimleri belirtilmiş olan Hersekli aileler yerleşmiştir;
SEFEROVİÇ (Seferovići),
BEÇİREVİÇ (Beçirevići),
BAYRAMOVİÇ (Bayromovići), DURAKOVİÇ (Durakovići),
MUSİÇ (Musići),
İSAKOVİÇ (İsakovići),
KURTANOVİÇ (Kurtanovići), KASUMOVİÇ (Kasumovići).
Ultsiny’e (Ulcinj) yerleşen aileler:
BALİÇ (Balići),
BAŞİÇ (Bašići)
RESULBEGOVİÇ (Resulbegovići).
1711 yılında, Karadağlı yöneticilerin yaptıkları “İstrage Poturica (İslam Dinini tercih edenlerin sorgulanması)” başlatıldıktan sonra, Herseg Novi’den Mrkoviçi’ye gelen adı geçen ailelerin yanı sıra buralara, SPAHİÇ (Spahići), Ultsiny’den ise (Ulcinj), ABAZOVİÇ (Abazovići) aileleri geldiler ve ŞEHOVİÇ (Šehovići) ailesi de çoğunlukla Akova (Bijelo Polje), Plav ve Gusinye’ye (Gusinje) yerleşmişlerdir.
Kaynak: Nusret SANCAKLI
